Trĩ sau sinh rất thường gặp và phần lớn tự đỡ sau vài ngày đến vài tuần. Cách chăm sóc chính là phòng táo bón: ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, uống đủ nước, không rặn mạnh và giữ vùng hậu môn sạch, khô. Nếu chảy máu nhiều, đau dữ dội hoặc sốt, mẹ cần đi khám.
Sau sinh, nhiều mẹ ngại nói về chuyện đi ngoài, dù đây là nỗi khổ thật sự: sợ đau vết khâu, sợ rặn, rồi càng nhịn càng táo. Bài viết giúp mẹ hiểu vì sao táo bón sau sinh và trĩ hay đi cùng nhau, cách chăm sóc nhẹ nhàng tại nhà và khi nào cần gặp bác sĩ.
Vì sao mẹ dễ bị táo bón và trĩ sau khi sinh?
Trĩ là các búi tĩnh mạch ở vùng hậu môn bị sưng phồng. Trong thai kỳ, tử cung lớn dần đè lên vùng chậu, cộng với thay đổi nội tiết, khiến mạch máu vùng này dễ giãn. Khi sinh thường, mẹ phải rặn mạnh, làm búi trĩ có sẵn sưng thêm hoặc xuất hiện mới.
Táo bón sau sinh cũng rất hay gặp. NHS cho biết mẹ có thể chưa đi ngoài trong vài ngày đầu sau sinh. Các lý do thường gặp gồm:
- Mẹ sợ đau vết khâu tầng sinh môn hoặc vết mổ nên nhịn đi ngoài.
- Ăn ít rau, kiêng nhiều món, uống ít nước.
- Nằm nhiều, ít vận động.
- Một số thuốc, trong đó có một số loại thuốc giảm đau, có thể gây táo bón; mẹ báo bác sĩ để được điều chỉnh, không tự ngưng thuốc.
- Thiếu ngủ, mệt mỏi, căng thẳng khi chăm con.
Táo bón khiến mẹ phải rặn, mà rặn lại làm trĩ nặng hơn. Vì vậy, phòng táo bón chính là cách chăm sóc trĩ sau sinh quan trọng nhất.
Dấu hiệu nhận biết trĩ
Theo NHS, các biểu hiện thường gặp của trĩ gồm:
- Máu đỏ tươi dính giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt sau khi đi ngoài.
- Ngứa, rát quanh hậu môn.
- Cảm giác vẫn còn phân dù vừa đi xong.
- Có nhầy dính quần lót hoặc giấy vệ sinh.
- Sờ thấy cục nhỏ, mềm ở rìa hậu môn, có thể đau khi ngồi.
Máu từ hậu môn khác với sản dịch từ âm đạo. Nếu mẹ không chắc máu ra từ đâu, hoặc máu nhiều, hãy hỏi nhân viên y tế.
Cách chăm sóc trĩ sau sinh nhẹ nhàng tại nhà
- Ăn nhiều chất xơ: rau xanh, trái cây như đu đủ chín, chuối, thanh long, khoai lang, yến mạch, gạo lứt. Tăng dần lượng chất xơ để tránh đầy hơi.
- Uống đủ nước: mẹ cho con bú cần nhiều nước hơn bình thường. Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị khoảng 2–2,5 lít nước mỗi ngày, gồm cả canh, sữa.
- Đi ngoài khi có cảm giác buồn, không nhịn. Có thể tập đi vào một giờ cố định, ví dụ sau bữa sáng.
- Không rặn mạnh, không ngồi lâu trên bồn cầu, không vừa ngồi vừa xem điện thoại.
- Kê chân bằng ghế thấp khi ngồi bồn cầu để đầu gối cao hơn hông, giúp đi ngoài dễ hơn.
- Đỡ vết khâu khi đi ngoài: NHS gợi ý mẹ có vết khâu dùng miếng giấy hoặc khăn sạch áp nhẹ lên vùng khâu khi đi ngoài để đỡ lo và đỡ đau.
- Giữ vùng hậu môn sạch, khô: rửa bằng nước ấm, thấm nhẹ thay vì chà xát.
- Chườm lạnh bằng túi đá bọc khăn trong vài phút giúp giảm sưng đau; hoặc ngâm nước ấm sạch nếu bác sĩ cho phép và vết khâu đã ổn.
- Vận động nhẹ: đi lại trong nhà, đi bộ chậm giúp ruột hoạt động tốt hơn.
- Thuốc và kem bôi: chỉ dùng thuốc hỗ trợ đi ngoài, kem hay viên đặt hậu môn theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ, vì mẹ đang cho con bú.
Thực đơn chi tiết cho mẹ có trong bài mẹ sau sinh nên ăn gì để nhanh hồi phục và đủ sữa.
Táo bón sau sinh: thực phẩm nên ưu tiên và nên hạn chế
| Nên ưu tiên | Nên hạn chế |
|---|---|
| Rau lá xanh, rau ngót, mồng tơi, rau lang, bí, cải | Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ |
| Trái cây chín: đu đủ, chuối chín, thanh long, cam, lê | Đồ ăn quá cay, nhiều tiêu ớt |
| Khoai lang, yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám | Rượu, bia; NHS cũng khuyên hạn chế cà phê để tránh táo bón |
| Nước lọc, canh, sữa, sữa chua | Ăn quá ít rau, chỉ ăn thịt kho mặn với cơm |
Quan niệm kiêng rau, kiêng trái cây “vì lạnh bụng” là một nguyên nhân hay gặp khiến mẹ bị táo bón. Mẹ có thể ăn rau nấu chín, trái cây để nhiệt độ phòng nếu muốn ấm bụng, nhưng không nên bỏ hẳn.
Những điều không nên làm
- Không nhịn đi ngoài vì sợ đau vết khâu.
- Không rặn mạnh hay ngồi bồn cầu quá lâu.
- Không tự ấn, nặn hay chích búi trĩ.
- Không tự dùng bài thuốc lá xông, đắp lá chưa rõ nguồn gốc lên vùng hậu môn, nhất là khi có vết khâu.
- Không thụt tháo tại nhà nếu chưa được bác sĩ chỉ định.
- Không tự mua thuốc trĩ, thuốc nhuận tràng mạnh khi đang cho con bú.
- Không ngồi xổm lâu hoặc nằm một chỗ cả ngày.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hỏi mẹ chuyện đi ngoài mỗi ngày một cách tự nhiên, vì nhiều mẹ ngại không kể. Chuyên viên cùng gia đình thêm rau, trái cây vào bữa ăn quen thuộc và để sẵn nước ở chỗ mẹ cho bú. Một chiếc ghế kê chân nhỏ cạnh bồn cầu và thói quen vệ sinh bằng nước ấm thường giúp mẹ dễ chịu hơn nhiều. Khi mẹ đi ngoài ra máu nhiều, đau tăng hoặc nhiều ngày không đi được, chuyên viên nhắc gia đình đưa mẹ đi khám thay vì tự mua thuốc.
Trĩ sau sinh có tự hết không và bao lâu?
NHS cho biết trĩ rất thường gặp sau sinh và thường tự đỡ trong vài ngày đến vài tuần. MedlinePlus cũng ghi nhận búi trĩ sẽ nhỏ dần sau sinh, một số có thể biến mất. Điều kiện quan trọng là mẹ giữ đi ngoài đều, phân mềm và không rặn.
Nếu trĩ đã có từ khi mang thai hoặc mẹ hay bị táo bón kéo dài, thời gian có thể lâu hơn. Khi trĩ không đỡ sau khi chăm sóc tại nhà, hay tái đi tái lại, mẹ nên gặp bác sĩ để được thăm khám, nhất là ở lần khám sau sinh khoảng 6 tuần.
Khi nào cần đi khám?
Đi khám khi:
- Triệu chứng trĩ nặng dần hoặc không đỡ sau khi đã chăm sóc tại nhà.
- Nhiều ngày không đi ngoài được dù đã ăn nhiều rau, uống đủ nước, kèm đau bụng, chướng bụng.
- Chảy máu từ hậu môn không kèm đau, hoặc thấy thay đổi bất thường ở vùng hậu môn.
- Không kiểm soát được việc đi ngoài, són phân, hoặc không nín được hơi.
Đi khám ngay trong ngày khi chảy máu từ hậu môn không kèm đau, sốt cao, ớn lạnh, người mệt; búi trĩ chảy mủ; hoặc vết khâu tầng sinh môn sưng đau tăng, có mùi hôi. Mẹ có thể xem thêm cách chăm sóc vết khâu tầng sinh môn.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay khi chảy máu không cầm, chảy máu nhiều hoặc có cục máu lớn, đau dữ dội. Nếu mẹ ra máu nhiều từ âm đạo kèm choáng, đó có thể là băng huyết sau sinh.
Lộ trình hồi phục tổng thể có trong cẩm nang phục hồi sau sinh 42 ngày đầu; các bài khác nằm trong chuyên mục Mẹ sau sinh. Nếu cần người lo bữa ăn nhiều chất xơ và hỗ trợ mẹ vệ sinh mỗi ngày, gia đình có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trĩ sau sinh bao lâu thì hết?
Theo NHS, trĩ sau sinh thường tự đỡ trong vài ngày đến vài tuần. Mẹ giữ phân mềm, đi ngoài đều và không rặn sẽ giúp búi trĩ nhỏ dần. Nếu không đỡ hoặc tái lại nhiều lần, mẹ nên đi khám.
Sau sinh mấy ngày chưa đi ngoài có sao không?
Mẹ có thể chưa đi ngoài trong vài ngày đầu sau sinh, đây là điều thường gặp. Mẹ nên tăng rau, trái cây, nước và đi lại nhẹ. Nếu nhiều ngày vẫn không đi được, kèm đau bụng, chướng bụng, mẹ cần hỏi nhân viên y tế.
Bị trĩ sau sinh có cho con bú được không?
Được. Trĩ không ảnh hưởng đến sữa mẹ. Điều mẹ cần lưu ý là không tự dùng thuốc uống, thuốc bôi hay viên đặt khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, vì mẹ đang cho con bú.
Uống nhiều nước có giúp hết táo bón sau sinh không?
Uống đủ nước giúp phân mềm hơn, nhưng cần đi cùng chế độ ăn nhiều chất xơ và vận động nhẹ. Mẹ cho con bú nên uống khoảng 2–2,5 lít mỗi ngày, chia đều, gồm cả canh và sữa.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Từ Tâm Care phục vụ tận nhà tại Buôn Ma Thuột và toàn tỉnh Đắk Lắk, gồm cả vùng Phú Yên cũ; Từ Tâm Care báo rõ lịch và chi phí di chuyển (nếu có) trước khi nhận lịch. Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
