Bí tiểu sau sinh là khi mẹ không đi tiểu được hoặc không tiểu hết, thường gặp trong 1–2 ngày đầu do đau, sưng vùng kín hay ảnh hưởng của gây tê. Mẹ nên đi tiểu được trong vài giờ đầu sau sinh; nếu sau 6 giờ vẫn không tiểu được, hoặc tiểu buốt kèm sốt, mẹ cần báo nhân viên y tế ngay.
Đi tiểu là việc nhỏ nhưng lại khiến nhiều mẹ lo lắng sau sinh: sợ rát, sợ đau vết khâu, có mẹ cố nhịn. Bài viết giúp mẹ và gia đình hiểu vì sao bí tiểu sau sinh và tiểu buốt sau sinh thường xảy ra, cách giúp mẹ đi tiểu dễ hơn và những dấu hiệu cần đi khám.
Bí tiểu sau sinh là gì?
Bí tiểu là tình trạng bàng quang không tống được nước tiểu ra ngoài, hoặc tống ra không hết. Theo tài liệu dành cho sản phụ của Bệnh viện Đại học Cambridge (NHS, Anh), đây là vấn đề thường gặp trong một, hai ngày đầu sau sinh. Phần lớn trường hợp chỉ là tạm thời; chỉ khoảng 1 trong 500 mẹ gặp khó khăn kéo dài hơn 3 ngày.
Tài liệu này cũng nêu mốc theo dõi: mẹ thường có cảm giác buồn tiểu bình thường trong khoảng 4 giờ sau sinh hoặc sau khi rút ống thông tiểu. Nếu sau 4 giờ chưa tiểu được, không có cảm giác buồn tiểu hoặc chỉ tiểu rất ít, mẹ cần báo nữ hộ sinh để được kiểm tra sớm. Nếu đến 6 giờ vẫn chưa tiểu được lượng đủ, nhân viên y tế sẽ đánh giá bí tiểu; không cần chờ đủ 6 giờ mới báo.
Dấu hiệu bí tiểu sau sinh mẹ cần để ý
- Nhiều giờ không đi tiểu được dù đã uống nước.
- Không có cảm giác buồn tiểu.
- Mỗi lần chỉ tiểu được rất ít, cảm giác vẫn còn nước tiểu.
- Bụng dưới căng tức, có khối căng phía trên xương mu.
- Rỉ nước tiểu liên tục, không kiểm soát được (có thể do bàng quang quá đầy).
Nguyên nhân bí tiểu, tiểu buốt sau sinh
Không phải mẹ nào cũng gặp, nhưng các yếu tố sau làm tăng khả năng bí tiểu, theo tài liệu của NHS:
| Yếu tố | Vì sao ảnh hưởng đến việc đi tiểu |
|---|---|
| Đau, sưng vùng âm hộ, tầng sinh môn | Mẹ sợ đau nên khó thả lỏng; sưng nề chèn ép quanh niệu đạo |
| Gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tuỷ sống | Làm giảm cảm giác vùng dưới cơ thể trong một thời gian, mẹ không nhận biết bàng quang đầy |
| Sinh con lần đầu, chuyển dạ kéo dài | Cuộc sinh có thể làm giảm trương lực bàng quang hoặc ảnh hưởng dây thần kinh vùng chậu |
| Sinh có dụng cụ hỗ trợ (kẹp, giác hút), rách hoặc khâu tầng sinh môn | Đau và sưng nhiều hơn |
| Táo bón | Ruột đầy phân chèn ép bàng quang |
| Nhiễm khuẩn đường tiểu, từng có bệnh bàng quang | Gây đau, rối loạn đi tiểu |
Tiểu buốt sau sinh thường do đâu?
Với mẹ sinh thường, tiểu buốt sau sinh thường do nước tiểu chạm vào vùng da niêm mạc bị trầy, rách hoặc có vết khâu, gây cảm giác rát. NHS cho biết uống đủ nước giúp nước tiểu loãng hơn và đỡ rát. Cảm giác này thường giảm dần trong vài ngày khi vết thương lành.
Tuy nhiên, tiểu buốt cũng có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn đường tiểu. Theo Cẩm nang Merck, nhiễm khuẩn bàng quang khá thường gặp sau sinh, nhất là khi mẹ phải đặt ống thông tiểu trong và sau chuyển dạ. Nếu nhiễm khuẩn lan lên thận, mẹ có thể sốt, đau lưng hoặc đau hông, mệt mỏi. Chỉ xét nghiệm nước tiểu mới xác định được, nên mẹ không tự đoán.
| Rát do vết khâu, trầy xước | Có thể là nhiễm khuẩn đường tiểu |
|---|---|
| Rát chủ yếu khi nước tiểu chạm vết thương | Buốt, nóng rát dọc đường tiểu, kể cả khi không có vết khâu |
| Giảm dần sau vài ngày | Kéo dài hoặc tăng dần |
| Đi tiểu với số lần bình thường | Buồn tiểu liên tục, tiểu nhiều lần, mỗi lần ít |
| Nước tiểu trong | Nước tiểu đục, có mùi hôi, có thể lẫn máu |
| Không sốt | Có thể sốt, ớn lạnh, đau lưng hoặc hông |
Cách giúp mẹ đi tiểu dễ hơn sau sinh tại nhà
Các bước dưới đây là chăm sóc hỗ trợ, phù hợp khi mẹ đã được nhân viên y tế kiểm tra và cho về. Nếu đã bí tiểu nhiều giờ, mẹ cần đến cơ sở y tế chứ không chỉ áp dụng tại nhà.
- Đi tiểu sớm và đều đặn: thử đi tiểu đều trong ngày, ví dụ sau mỗi cữ bú, kể cả khi chưa thấy buồn tiểu nhiều; không nhịn tiểu vì sợ đau.
- Uống đủ nước: chia đều trong ngày, uống thêm khi cho con bú. Nước tiểu loãng giúp đỡ rát.
- Vận động nhẹ: đứng dậy đi lại sớm theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp bàng quang và ruột hoạt động tốt hơn.
- Thư giãn khi đi vệ sinh: ngồi thoải mái, hai chân đặt vững, hơi ngả người về trước; tiếng nước chảy hoặc tắm vòi sen ấm có thể giúp mẹ thả lỏng.
- Dội nước ấm sạch lên vùng kín trong lúc đi tiểu để giảm cảm giác rát, sau đó thấm khô nhẹ từ trước ra sau.
- Giảm đau theo chỉ định của bác sĩ: đau ít hơn thì mẹ dễ thả lỏng để đi tiểu.
- Phòng táo bón: ăn nhiều rau, trái cây, uống đủ nước; ruột thông thoáng giúp việc đi tiểu dễ hơn. Xem thêm cách phòng táo bón và trĩ sau sinh.
- Theo dõi: ghi lại giờ đi tiểu những ngày đầu để biết mẹ có tiểu đều hay không.
Nếu mẹ có vết khâu tầng sinh môn, việc vệ sinh nhẹ nhàng càng quan trọng. Xem thêm cách chăm sóc vết khâu tầng sinh môn sau sinh thường.
Tiểu són sau sinh có giống bí tiểu không?
Không. Tiểu són là rỉ nước tiểu khi ho, cười, hắt hơi hoặc vận động mạnh, thường gặp sau sinh do cơ sàn chậu bị giãn. NHS cho biết bài tập cơ sàn chậu có thể giúp cải thiện. Nếu tình trạng không đỡ, mẹ nên nói với bác sĩ ở lần khám sau sinh khoảng 6–8 tuần. Bài sa tử cung sau sinh và bài tập sàn chậu có thêm thông tin về nhóm cơ này.
Cần phân biệt: rỉ nước tiểu liên tục, không kiểm soát kèm bụng dưới căng có thể là do bàng quang quá đầy vì bí tiểu. Trường hợp này cần được nhân viên y tế kiểm tra.
Những điều không nên làm
- Không nhịn tiểu vì sợ đau vết khâu hay ngại thay băng.
- Không uống ít nước để “đỡ phải đi tiểu”.
- Không tự ấn mạnh lên bụng dưới để đẩy nước tiểu ra.
- Không tự đặt ống thông tiểu hay nhờ người không có chuyên môn làm.
- Không tự mua thuốc uống khi thấy tiểu buốt; chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
- Không ngâm mình trong bồn, xông hơi vùng kín bằng lá khi vết khâu chưa lành.
- Không thụt rửa âm đạo hay dùng dung dịch vệ sinh có mùi thơm mạnh.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường nhắc mẹ đi tiểu sau mỗi cữ bú và để sẵn bình nước ấm cạnh giường. Chuyên viên ghi lại giờ đi tiểu, màu nước tiểu và cảm giác rát của mẹ trong những ngày đầu, để thấy rõ tình trạng đang đỡ dần hay không. Nhiều mẹ ngại nói chuyện đi tiểu, nên chuyên viên chủ động hỏi han nhẹ nhàng mỗi ngày. Khi mẹ có dấu hiệu sốt, nước tiểu đục hoặc nhiều giờ không tiểu được, chuyên viên hướng dẫn gia đình đưa mẹ đi khám ngay.
Khi nào cần đi khám?
Báo nhân viên y tế hoặc đến cơ sở y tế ngay nếu:
- Khoảng 6 giờ sau sinh, hoặc sau khi rút ống thông tiểu, mẹ vẫn chưa tiểu được hoặc chỉ tiểu được rất ít.
- Bụng dưới căng tức, đau, mẹ buồn tiểu mà không tiểu được.
- Rỉ nước tiểu liên tục không kiểm soát kèm bụng dưới căng.
Đi khám trong ngày nếu:
- Tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài, nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc lẫn máu.
- Sốt từ 38°C trở lên, ớn lạnh, đau lưng hoặc đau hông.
- Vùng tầng sinh môn sưng đau nhiều hơn, có mủ hoặc mùi hôi.
- Đã về nhà vẫn mang ống thông tiểu mà thấy sốt, nước tiểu có máu đỏ tươi, hoặc chỗ ống thông chảy dịch có mùi.
Gọi cấp cứu 115 nếu mẹ sốt cao kèm lơ mơ, khó thở, hoặc ra máu âm đạo nhiều, choáng, ngất.
Lộ trình hồi phục tổng thể có trong cẩm nang phục hồi sau sinh 42 ngày đầu; các bài khác nằm trong chuyên mục Mẹ sau sinh. Gia đình cần người theo dõi và hỗ trợ mẹ vệ sinh, ăn uống mỗi ngày có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Sau sinh bao lâu thì mẹ phải đi tiểu được?
Theo tài liệu của NHS, mẹ thường có cảm giác buồn tiểu trong khoảng 4 giờ sau sinh hoặc sau khi rút ống thông tiểu. Nếu khoảng 6 giờ vẫn chưa tiểu được lượng đủ, nhân viên y tế cần kiểm tra bàng quang.
Tiểu buốt sau sinh thường có tự hết không?
Rát do nước tiểu chạm vào vết khâu, vết trầy thường giảm dần trong vài ngày khi vết thương lành. Nếu buốt kéo dài, tiểu nhiều lần, nước tiểu đục hoặc kèm sốt, mẹ cần đi khám vì có thể là nhiễm khuẩn đường tiểu.
Bí tiểu sau sinh có nguy hiểm không?
Phần lớn bí tiểu sau sinh là tạm thời và cải thiện khi được xử trí đúng. Nếu không được phát hiện, bàng quang căng quá mức có thể gây đau và ảnh hưởng chức năng bàng quang về lâu dài, nên mẹ cần báo nhân viên y tế sớm.
Mẹ sinh mổ có bị bí tiểu không?
Có thể. Mẹ sinh mổ thường được đặt ống thông tiểu và gây tê, nên sau khi rút ống, mẹ cần theo dõi xem đã tiểu được bình thường chưa. Nếu chưa tiểu được hoặc tiểu buốt, mẹ báo ngay nhân viên y tế.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Từ Tâm Care phục vụ tận nhà tại Buôn Ma Thuột và toàn tỉnh Đắk Lắk, gồm cả vùng Phú Yên cũ; Từ Tâm Care báo rõ lịch và chi phí di chuyển (nếu có) trước khi nhận lịch. Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
