Sa tử cung sau sinh là khi cơ và dây chằng sàn chậu bị giãn yếu sau mang thai, sinh nở, khiến tử cung sa xuống âm đạo. Sa bàng quang hoặc trực tràng là các dạng khác trong nhóm sa cơ quan vùng chậu. Dấu hiệu hay gặp là cảm giác nặng tức, có khối phồng ở vùng kín, rỉ tiểu. Tập sàn chậu đều đặn giúp phòng ngừa; có dấu hiệu nghi ngờ thì nên đi khám.
Nhiều mẹ ngại nói về cảm giác “nằng nặng”, “như có gì sắp rơi ra” ở vùng kín sau sinh. Đây không phải điều đáng xấu hổ. Hiểu đúng dấu hiệu và tập luyện sớm giúp mẹ chủ động bảo vệ sàn chậu, còn việc chẩn đoán và mức độ sa thì cần bác sĩ thăm khám.
Sa tử cung sau sinh là gì?
Sàn chậu là một nhóm cơ và mô liên kết giống như chiếc võng, nâng đỡ bàng quang, tử cung và ruột. Trong thai kỳ, sức nặng của em bé đè lên sàn chậu suốt nhiều tháng; khi sinh thường, các cơ này giãn ra rất nhiều để em bé đi qua.
Khi sàn chậu yếu, một hoặc nhiều cơ quan trong khung chậu có thể sa xuống và phồng vào âm đạo. NHS gọi chung tình trạng này là sa cơ quan vùng chậu, gồm sa tử cung, sa bàng quang hoặc sa trực tràng. Có mẹ không có triệu chứng gì; có mẹ thấy khó chịu rõ rệt.
Ai dễ bị sa tử cung sau sinh hơn?
- Sinh thường nhiều lần, em bé to, chuyển dạ kéo dài hoặc sinh có hỗ trợ dụng cụ.
- Thừa cân.
- Táo bón lâu ngày, hay phải rặn khi đi cầu.
- Ho kéo dài, ví dụ do hút thuốc hoặc bệnh phổi.
- Thường xuyên mang vác nặng.
- Tuổi cao, đặc biệt sau mãn kinh; một số bệnh lý mô liên kết.
Dấu hiệu sa tử cung sau sinh
Theo NHS, các dấu hiệu có thể gặp gồm:
| Nhóm dấu hiệu | Biểu hiện mẹ có thể nhận thấy |
|---|---|
| Vùng kín | Cảm giác nặng, tức, như có vật gì đè hoặc sắp rơi ra; thấy hoặc sờ thấy khối phồng trong hay ló ra ngoài âm đạo |
| Tiểu tiện | Tiểu không hết, đi tiểu nhiều lần, rỉ tiểu khi ho, hắt hơi, vận động |
| Đại tiện | Táo bón, khó đi cầu hết |
| Quan hệ vợ chồng | Đau, khó chịu hoặc tê khi quan hệ |
Cảm giác nặng tức thường rõ hơn vào cuối ngày, sau khi đứng lâu hoặc bế con nhiều, và đỡ hơn khi nằm nghỉ. Những tuần đầu sau sinh, vùng kín sưng nề và vết khâu cũng có thể gây cảm giác khó chịu tương tự. Vì vậy, mẹ không nên tự kết luận mà hãy kể với bác sĩ ở lần khám sau sinh. Rỉ tiểu, bí tiểu sau sinh còn có nhiều nguyên nhân khác, mẹ xem thêm bài bí tiểu, tiểu buốt sau sinh: nguyên nhân và khi nào cần đi khám.
Bài tập sàn chậu: cách phòng sa tử cung sau sinh
Bài tập sàn chậu (còn gọi là bài Kegel) giúp làm khỏe các cơ quanh bàng quang, âm đạo và hậu môn. NHS cho biết bài tập này giúp phòng rỉ tiểu, cải thiện tình trạng sa và cả đời sống vợ chồng. Mẹ có thể tập khi nằm, ngồi hoặc đứng.
- Tìm đúng cơ: siết và kéo hậu môn lên như đang nín trung tiện, đồng thời siết quanh âm đạo và niệu đạo như đang nín tiểu. Chỉ dùng để nhận biết cơ, không tập bằng cách nín tiểu thật khi đang đi vệ sinh.
- Siết giữ lâu: siết và giữ lâu nhất có thể nhưng không quá 10 giây, rồi thả lỏng hoàn toàn.
- Siết nhanh: siết thật nhanh rồi thả ngay, lặp lại đến khi cơ mỏi.
- Số lần: tăng dần đến 10 lần mỗi kiểu, ít nhất 3 lần mỗi ngày.
- Thở đều: không nín thở, không hóp bụng, không siết mông hay đùi khi tập.
Mẹo nhớ tập: gắn bài tập với việc lặp lại hằng ngày như mỗi lần cho con bú, sau mỗi lần đi vệ sinh xong hoặc khi chờ nước sôi. Kết quả cần vài tháng tập đều đặn mới thấy rõ; nếu không chắc mình tập đúng, hãy nhờ bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu sàn chậu kiểm tra.
Mẹ sinh thường có thể bắt đầu tập nhẹ khi thấy đủ sức; nếu có vết khâu tầng sinh môn đau nhiều, hãy tập nhẹ hơn và tăng dần. Cách chăm vết khâu có trong bài chăm sóc vết khâu tầng sinh môn sau sinh thường. Mẹ sinh mổ cũng nên tập sàn chậu, vì thai kỳ đã tạo áp lực lên sàn chậu suốt nhiều tháng.
Thói quen hằng ngày giúp bảo vệ sàn chậu
- Phòng táo bón: ăn nhiều rau, trái cây, uống đủ nước, đi bộ đều. Khi đi cầu, kê chân lên ghế nhỏ, không rặn mạnh. Xem thêm táo bón và trĩ sau sinh: cách phòng và chăm sóc nhẹ nhàng.
- Tránh mang vác nặng: trong những tuần đầu, chỉ nên bế con; nhờ người nhà xách nước, bê chậu, giặt giũ.
- Bế, nâng đúng cách: gập gối, lưng thẳng, siết nhẹ sàn chậu trước khi nhấc.
- Siết sàn chậu trước khi ho, hắt hơi.
- Giữ cân nặng hợp lý bằng ăn uống cân bằng và vận động nhẹ tăng dần.
- Không hút thuốc và tránh khói thuốc để không ho kéo dài.
- Chưa chạy, nhảy, tập tạ khi chưa được bác sĩ đánh giá ở lần khám sau sinh.
Dịch vụ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà của Từ Tâm Care có thể hướng dẫn mẹ tập sàn chậu, nhắc lịch tập và hỗ trợ việc nhà để mẹ không phải mang vác. Lộ trình hồi phục đầy đủ có trong cẩm nang phục hồi sau sinh 42 ngày đầu; các bài khác ở chuyên mục Mẹ sau sinh.
Những điều không nên làm
- Không tự ấn, đẩy khối phồng vào trong hoặc nhờ người không có chuyên môn “nắn” tử cung.
- Không đặt lá, đắp thuốc dân gian hay xông hơi vào vùng kín.
- Không tự mua dụng cụ nâng đỡ đặt vào âm đạo khi chưa được bác sĩ khám và hướng dẫn.
- Không nín tiểu lâu hoặc tập bằng cách ngắt dòng tiểu thường xuyên.
- Không ngại ngùng giấu triệu chứng. Sa sàn chậu được phát hiện sớm thường có nhiều lựa chọn xử trí nhẹ nhàng hơn.
Khi được chẩn đoán, NHS cho biết hướng xử trí tùy mức độ: có thể chỉ cần theo dõi và tập luyện, tập sàn chậu với chuyên viên vật lý trị liệu, đặt dụng cụ nâng đỡ, hoặc phẫu thuật nếu sa nặng. Lựa chọn nào phù hợp do bác sĩ cùng mẹ quyết định.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hướng dẫn mẹ tìm đúng nhóm cơ sàn chậu khi mẹ đang nằm nghỉ, vì tư thế nằm dễ cảm nhận nhất, rồi mới chuyển sang ngồi và đứng. Chuyên viên nhắc mẹ thở đều, đặt tay lên bụng để chắc rằng mẹ không gồng bụng thay cho sàn chậu. Gia đình cũng được nhắc để mẹ không phải xách nước, bê chậu tắm bé trong những tuần đầu. Nếu mẹ kể có cảm giác nặng tức hay sờ thấy khối phồng, chuyên viên khuyên mẹ đi khám phụ khoa thay vì tự xử lý.
Khi nào cần đi khám?
Mẹ nên đi khám phụ khoa sớm (không cần chờ đến lần khám định kỳ) khi:
- Thấy hoặc sờ thấy khối phồng trong hay ló ra khỏi âm đạo.
- Cảm giác nặng tức, kéo xuống ở vùng kín kéo dài, nặng hơn khi đứng lâu.
- Rỉ tiểu khi ho, hắt hơi, hoặc tiểu không hết, phải đi tiểu nhiều lần.
- Khó đi cầu, cảm giác đi không hết dù đã ăn nhiều rau, uống đủ nước.
- Đau hoặc khó chịu khi quan hệ.
- Các triệu chứng không đỡ sau vài tháng tập sàn chậu đều đặn.
Đến bệnh viện ngay nếu không đi tiểu được dù buồn tiểu, khối phồng ló ra ngoài không tự vào lại kèm đau nhiều, chảy máu, loét, hoặc mẹ sốt từ 38°C kèm đau vùng chậu. Gọi 115 nếu mẹ chảy máu nhiều, choáng, ngất.
Câu hỏi thường gặp
Sa tử cung sau sinh có tự hết không?
Sau sinh, sàn chậu cần thời gian hồi phục và nhiều mẹ thấy đỡ dần khi tập sàn chậu đều đặn. Tuy vậy, mức độ sa chỉ bác sĩ mới đánh giá được, nên mẹ cần đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Sinh mổ có bị sa tử cung không?
Nguy cơ thường thấp hơn sinh thường nhưng không phải không có, vì thai kỳ đã tạo áp lực lên sàn chậu suốt nhiều tháng. Mẹ sinh mổ vẫn nên tập sàn chậu và tránh mang vác nặng.
Tập bài tập sàn chậu bao lâu thì có kết quả?
Thường cần tập đều nhiều tuần đến vài tháng mới thấy rõ. Theo NHS, mục tiêu là tăng dần đến 10 lần siết giữ và 10 lần siết nhanh, ít nhất 3 lần mỗi ngày.
Bị sa tử cung có mang thai tiếp được không?
Nhiều trường hợp vẫn có thể mang thai, nhưng bác sĩ sẽ cân nhắc kế hoạch sinh con khi chọn hướng xử trí. Mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản phụ khoa.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Từ Tâm Care phục vụ tận nhà trên toàn tỉnh Đắk Lắk, gồm cả vùng Phú Yên cũ. Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
