Mẹ sau sinh nên ăn gì ở Tây Nguyên? Câu trả lời ngắn: ăn đủ bữa, đa dạng nhóm thực phẩm và tận dụng đồ tươi sẵn có như bơ, cá suối, bí đỏ, bắp, rau rừng quen thuộc. Riêng măng tươi phải luộc kỹ, nấm rừng lạ tuyệt đối không ăn, và mẹ đang cho bú không nên uống rượu cần.
Đây là phần bổ sung cho bài mẹ sau sinh nên ăn gì để nhanh hồi phục và đủ sữa, tập trung vào thực phẩm địa phương. Bài thuộc chuyên mục Sinh con ở Đắk Lắk.
Mẹ sau sinh nên ăn gì ở Tây Nguyên? Nguyên tắc chung
Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhu cầu năng lượng của mẹ cho con bú có thể tăng khoảng 500 kcal mỗi ngày theo khuyến nghị Việt Nam, nhưng cần điều chỉnh theo thể trạng và mức độ cho bú. Mẹ không nên nhịn ăn hay ăn kiêng để giảm cân nhanh trong giai đoạn này.
- Đủ bữa: ba bữa chính, thêm một đến hai bữa phụ nếu mẹ hay đói khi cho bú đêm.
- Đủ nhóm: tinh bột (cơm, bắp, khoai), đạm (cá, thịt, trứng, đậu), chất béo (dầu ăn, mè, đậu phộng, bơ), rau và trái cây.
- Kết hợp sắt và vitamin C: Viện Dinh dưỡng gợi ý ăn thịt đỏ, hải sản, trứng cùng trái cây giàu vitamin C như cam, ổi.
- Đủ nước: NHS (Anh) khuyên mẹ để sẵn một cốc nước bên cạnh mỗi lần ngồi cho con bú.
- Vi chất: sắt, canxi và các vi chất khác chỉ bổ sung theo chỉ định của bác sĩ.
Thực phẩm Tây Nguyên tốt cho mẹ sau sinh
Vùng đất đỏ bazan cho nhiều thực phẩm tươi theo mùa. Bảng dưới đây gợi ý cách dùng một số món quen thuộc.
| Thực phẩm | Vì sao nên ăn | Cách dùng an toàn |
|---|---|---|
| Bơ | Giàu chất béo tốt và năng lượng, mềm, dễ ăn | Ăn chín tới, dầm với sữa hoặc ăn cùng cơm; ăn vừa phải vì nhiều năng lượng |
| Cá suối, cá sông, cá hồ | Nguồn đạm dễ tiêu | Nấu chín kỹ (kho, nấu canh chua, hấp); không ăn gỏi cá, cá sống |
| Thịt heo, gà, bò | Đạm và sắt | Nấu chín, nêm vừa phải, không chỉ ăn thịt rang thật mặn |
| Trứng gà, trứng vịt | Đạm, dễ chế biến | Luộc, hấp, chiên ít dầu; nấu chín lòng đỏ |
| Bí đỏ, khoai lang, bắp | Tinh bột và chất xơ, giúp no lâu, đỡ táo bón | Nấu canh, hấp, luộc thay một phần cơm |
| Rau rừng quen thuộc (rau dớn, lá bép, đọt bí, rau ngót) | Chất xơ và vitamin | Chỉ dùng loại cả nhà biết rõ, rửa sạch, nấu chín |
| Đậu, mè, đậu phộng | Đạm thực vật và chất béo | Rang, nấu chè, làm muối mè; bỏ hạt mốc |
| Trái cây (chuối, ổi, cam, chanh dây, mít) | Vitamin, chất xơ | Rửa sạch, ăn sau bữa chính |
Ưu tiên cá ít thủy ngân, rõ loài và nguồn. Theo CDC/FDA, nếu dùng cá do gia đình tự bắt mà không có khuyến cáo an toàn vùng nước, chỉ ăn một phần khoảng 113 g trước nấu và không ăn cá khác trong tuần đó. Nấu chín không loại bỏ thủy ngân.
Măng, nấm rừng, rượu cần: lưu ý an toàn khi ăn uống
Măng tươi
Măng tươi chứa chất có thể sinh độc tố khi chưa xử lý đúng. Cách an toàn là bóc vỏ, thái mỏng, ngâm rửa đúng cách, luộc kỹ và đổ bỏ nước luộc (có thể luộc hai lần), không ăn măng sống hoặc măng chỉ trụng sơ. Mẹ nên ăn lượng vừa phải vì măng nhiều chất xơ, dễ đầy bụng.
Nấm rừng
Nhiều loại nấm độc trông giống nấm ăn được và không mất độc khi nấu. Không ăn nấm mọc hoang hoặc hái trong rừng, kể cả khi cho rằng đã nhận biết hoặc người khác đã ăn; hình dạng không bảo đảm phân biệt nấm độc. Nên dùng nấm trồng bán ở chợ, siêu thị.
Rượu cần, rượu thuốc
Theo CDC Hoa Kỳ, không uống rượu là lựa chọn an toàn nhất với mẹ cho con bú. Nếu đã lỡ uống, CDC khuyên chờ ít nhất khoảng 2 giờ cho mỗi đơn vị rượu tiêu chuẩn trước khi cho bú; rượu cần không rõ độ cồn hoặc lượng uống không thể quy đổi an toàn bằng một ly thông thường, và việc vắt bỏ sữa không làm rượu hết nhanh hơn. Người đang say không nên bế hay trông trẻ.
Cà phê
Ở xứ cà phê, ly cà phê sáng là thói quen khó bỏ. Mẹ có thể uống lượng vừa phải; chi tiết có trong bài mẹ cho con bú uống cà phê được không.
Gợi ý thực đơn một ngày cho mẹ sau sinh
| Bữa | Gợi ý |
|---|---|
| Sáng | Cháo thịt bằm với bí đỏ, một quả trứng luộc |
| Phụ sáng | Nửa quả bơ dầm sữa hoặc một quả chuối |
| Trưa | Cơm, cá suối kho nghệ, canh rau ngót, đĩa rau luộc |
| Phụ chiều | Bắp luộc hoặc chè đậu xanh ít ngọt, vài miếng ổi |
| Tối | Cơm, gà luộc, canh lá bép nấu tôm khô (nếu nhà quen ăn), rau xào |
| Đêm (nếu đói) | Một ly sữa hoặc ít bánh, uống nước khi cho bú |
Thực đơn chỉ mang tính gợi ý. Mẹ sinh mổ, có bệnh lý như tiểu đường, thiếu máu nên hỏi bác sĩ để điều chỉnh.
Những điều không nên làm khi ăn uống sau sinh
- Không kiêng khem quá mức, chỉ ăn cơm với muối, thịt rang mặn suốt tháng ở cữ. Xem thêm góc nhìn văn hoá trong bài phong tục ở cữ Tây Nguyên.
- Không ăn măng sống, măng chưa luộc kỹ, nấm rừng không rõ loại.
- Không ăn gỏi cá, thịt tái, đồ ăn để qua đêm không bảo quản lạnh.
- Không tự uống lá thuốc, rượu ngâm để “lợi sữa”, “đẹp da” khi chưa hỏi bác sĩ.
- Không uống rượu cần, rượu, bia khi đang cho con bú.
- Không bỏ bữa vì bận chăm con; hãy nhờ người nhà chuẩn bị sẵn.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hỏi gia đình hay ăn món gì rồi thêm vào đó một món đạm và một món rau, thay vì đổi hẳn thực đơn. Với măng, chuyên viên nhắc người nấu luộc kỹ và đổ nước luộc. Chuyên viên cũng để ý dấu hiệu mẹ ăn kém, mệt, ít sữa để báo gia đình sớm. Ở các buổi lễ mừng, chuyên viên nhắc nhẹ mẹ đang cho bú không uống rượu cần, nhưng vẫn khuyến khích mẹ tham gia cùng mọi người.
Khi nào cần đi khám?
- Mẹ nôn, tiêu chảy, đau bụng, chóng mặt, vã mồ hôi sau khi ăn nấm rừng hoặc măng: đến cơ sở y tế ngay, nặng thì gọi 115, mang theo mẫu nấm, thức ăn còn lại nếu có.
- Mẹ ăn kém, mệt nhiều, chóng mặt, da xanh, sụt cân nhanh trong vài tuần sau sinh.
- Mẹ sốt từ 38°C, ngực sưng đỏ, đau, nghi tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú.
- Bé bú kém, ít tã ướt hơn bình thường, ngủ li bì, không tăng cân khi đi khám định kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ sau sinh ăn bơ có lợi sữa không?
Chưa có bằng chứng cho thấy bơ làm tăng lượng sữa. Tuy vậy, bơ là thực phẩm giàu năng lượng, chất béo tốt và dễ ăn, phù hợp làm bữa phụ cho mẹ. Lượng sữa phụ thuộc nhiều nhất vào việc cho bé bú thường xuyên và đúng khớp ngậm.
Mẹ sau sinh có ăn măng được không?
Có thể ăn lượng vừa phải nếu măng được bóc vỏ, thái mỏng, ngâm rửa đúng cách, luộc kỹ và đổ bỏ nước luộc. Không ăn măng sống hay măng trụng sơ. Nếu mẹ hay đầy bụng, nên hạn chế.
Mẹ cho con bú có được uống rượu cần trong lễ mừng không?
Theo CDC Hoa Kỳ, không uống rượu là an toàn nhất khi cho con bú. Nếu đã lỡ uống, nên chờ ít nhất khoảng 2 giờ cho mỗi đơn vị rượu tiêu chuẩn trước khi cho bú; rượu cần không rõ độ cồn hoặc lượng uống không thể quy đổi an toàn bằng một ly thông thường, và không bế bé khi đang say.
Mẹ sau sinh có cần kiêng cá suối, rau rừng không?
Ưu tiên thực phẩm rõ loài, rõ nguồn và nấu chín. Cá tự bắt cần kiểm tra khuyến cáo vùng nước; nếu không có thông tin, chỉ một phần khoảng 113 g và không ăn cá khác trong tuần. Với rau, ưu tiên rau trồng quen thuộc; không ăn cây lạ hoặc dùng lá như thuốc lợi sữa.
Tài liệu tham khảo
Bệnh viện Phụ sản Tiền Giang – Dinh dưỡng trong thời gian cho con bú
Cục An toàn thực phẩm – Phòng chống ngộ độc do măng
- Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Chuyên mục Dinh dưỡng cho bà mẹ cho con bú
- CDC – Maternal Diet and Breastfeeding
- CDC – Alcohol and Breastfeeding
- NHS – Breastfeeding and diet
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Sinh con ở Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ): chọn nơi sinh, chuẩn bị và chăm sóc sau sinh
Sinh ở trạm y tế xã: khi nào phù hợp và mẹ cần chú ý gì?
Sinh ở trung tâm y tế khu vực (bệnh viện huyện cũ) có an toàn không? Khi nào nên lên tuyến tỉnh
Sinh ở Buôn Ma Thuột: các bệnh viện có khoa sản và khi nào nên lên BMT sinh