Viêm tuyến vú sau sinh là tình trạng mô vú bị viêm, có thể kèm nhiễm khuẩn, gây một vùng vú sưng, đỏ, nóng, đau, thường kèm sốt, ớn lạnh. Mẹ vẫn có thể cho bú. Nếu sốt hoặc sau 12–24 giờ tự chăm sóc không đỡ, mẹ cần đi khám.
Nhiều mẹ đang cho con bú bỗng thấy người gai lạnh, đau nhức như sắp ốm, rồi mới phát hiện một bên ngực đỏ và đau. Đây là lúc dễ hoang mang nhất. Bài viết giúp mẹ nhận biết sớm, biết việc gì làm được ở nhà và lúc nào phải đến bệnh viện.
Viêm tuyến vú sau sinh là gì?
Theo hướng dẫn cập nhật của Học viện Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM), các vấn đề ở bầu vú khi cho con bú nằm trên một “phổ” liên tục. Phổ này đi từ căng sữa, tắc tia sữa, đến viêm tuyến vú do viêm, viêm tuyến vú do vi khuẩn và cuối cùng là áp xe vú.
Điều này có nghĩa là không phải mọi trường hợp viêm tuyến vú đều do nhiễm khuẩn. Có trường hợp chỉ là viêm và phù nề, cải thiện khi được chăm sóc đúng. Việc xác định có nhiễm khuẩn hay không, và có cần dùng thuốc hay không, là việc của bác sĩ.
Dấu hiệu viêm tuyến vú sau sinh
Theo NHS, viêm tuyến vú thường xuất hiện nhanh và chủ yếu ở một bên ngực:
- Một vùng vú sưng, nóng, đau, có thể đỏ. Trên làn da sẫm màu, vết đỏ khó nhận ra hơn.
- Sờ thấy mảng cứng, đôi khi có hình tam giác hoặc hình nêm.
- Đau rát, liên tục hoặc chỉ khi cho bú.
- Đầu ti có thể chảy dịch trắng hoặc lẫn máu.
- Sốt, ớn lạnh, đau mỏi người, mệt mỏi như bị cúm.
Sốt khi cho con bú không phải lúc nào cũng do viêm tuyến vú. Mẹ sau sinh có thể sốt vì nhiều lý do khác như nhiễm trùng vết mổ, tử cung hay đường tiết niệu. Vì vậy, sốt từ 38°C trở lên luôn là lý do để mẹ đi khám.
Phân biệt tắc tia sữa, viêm tuyến vú và áp xe vú
| Tắc tia sữa | Viêm tuyến vú | Áp xe vú | |
|---|---|---|---|
| Vùng vú | Cục cứng khu trú, đau khi chạm | Vùng rộng hơn, đỏ, nóng, đau nhiều | Khối căng, đau, có thể lùng nhùng |
| Toàn thân | Thường không sốt | Hay có sốt, ớn lạnh, mệt | Sốt, mệt kéo dài |
| Hướng xử lý | Chăm sóc tại nhà, theo dõi | Đi khám, điều trị theo chỉ định | Cần đến bệnh viện |
Nguyên nhân và yếu tố thuận lợi
- Tắc tia sữa kéo dài hoặc căng sữa không được giải quyết.
- Đầu ti bị nứt, trầy tạo đường cho vi khuẩn xâm nhập. Xem thêm cách chăm sóc khi nứt đầu ti khi cho con bú.
- Hút vắt quá mức làm tăng tiết sữa, dễ gây ứ đọng. Phễu máy hút không vừa cũng làm tổn thương mô.
- Bỏ cữ, giãn cữ hoặc cai sữa đột ngột.
- Ngực bị đè ép bởi áo chật, gọng cứng, nằm sấp.
- Mẹ mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc từng bị viêm tuyến vú trước đây.
Mẹ có thể làm gì tại nhà?
Những việc dưới đây giúp mẹ dễ chịu hơn và hỗ trợ quá trình hồi phục. Chúng không thay thế việc đi khám khi có sốt hoặc dấu hiệu nặng.
- Tiếp tục cho bé bú theo nhu cầu, cả hai bên. Sữa vẫn an toàn cho bé. Nếu quá đau, mẹ vắt tay nhẹ nhàng thay cho cữ bú đó.
- Kiểm tra khớp ngậm. Bé ngậm sâu giúp lấy sữa hiệu quả và bớt tổn thương đầu ti.
- Chườm mát lên vùng đau khoảng 10 phút, có thể lặp lại mỗi giờ theo gợi ý của NHS. Bọc túi lạnh trong khăn, không chườm đá trực tiếp.
- Mặc áo ngực mềm, vừa vặn, nâng đỡ tốt.
- Nghỉ ngơi tối đa, uống đủ nước. Người nhà nên đỡ việc chăm bé để mẹ ngủ.
- Thuốc giảm đau, hạ sốt chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ, loại phù hợp cho mẹ đang cho con bú.
Bác sĩ có thể làm gì? Bác sĩ sẽ thăm khám, có thể chỉ định cấy sữa hoặc siêu âm vú nếu nghi áp xe, rồi quyết định có cần dùng thuốc hay không. Với áp xe vú, theo NHS, mủ thường được dẫn lưu bằng kim hoặc qua một vết rạch nhỏ dưới gây tê tại chỗ, đa số mẹ được về trong ngày và vẫn có thể cho con bú.
Trong giai đoạn hồi phục, có người hỗ trợ việc bú, chườm và chăm bé giúp mẹ đỡ kiệt sức. Từ Tâm Care có dịch vụ hỗ trợ thông tắc tia sữa nhẹ nhàng cho giai đoạn tắc sữa và chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà để đồng hành cùng mẹ, song song với điều trị của bác sĩ.
Những điều không nên làm
- Không tự mua thuốc uống, thuốc bôi hoặc dùng lại thuốc cũ. Mọi loại thuốc đều cần theo chỉ định của bác sĩ.
- Không tự ngưng thuốc khi thấy đỡ. Hãy dùng đủ thời gian bác sĩ dặn và tái khám đúng hẹn.
- Không ngừng cho bú đột ngột. NHS lưu ý việc này có thể làm nặng thêm và dẫn đến áp xe.
- Không day bóp mạnh, ấn sâu vào vùng vú đau.
- Không hút vắt quá nhiều so với nhu cầu của bé.
- Không đắp lá, bôi dầu, ngâm nước muối lên vùng vú đang viêm.
Mẹ có thể đọc thêm các bài viết trong chuyên mục Mẹ sau sinh và cẩm nang nuôi con bằng sữa mẹ cho mẹ lần đầu. Nếu cần tạm vắt sữa trong thời gian điều trị, hãy xem cách vắt và bảo quản sữa mẹ đúng cách.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường đo nhiệt độ cho mẹ ngay khi mẹ báo đau ngực, vì sốt là ranh giới giữa việc theo dõi tại nhà và việc cần đi khám. Nếu mẹ sốt hoặc vùng đỏ lan rộng, chuyên viên sẽ khuyên gia đình đưa mẹ đi khám trong ngày, không tiếp tục xử lý vùng vú tại nhà. Trong lúc mẹ điều trị, chuyên viên hỗ trợ cho bé bú đúng khớp ngậm, chườm mát và nhắc mẹ dùng thuốc đúng giờ theo đơn. Chuyên viên cũng ghi lại nhiệt độ và tình trạng vùng vú mỗi ngày để mẹ mang theo khi tái khám.
Khi nào cần đi khám?
Mẹ nên đi khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa sản hoặc khám vú khi:
- Sốt từ 38°C trở lên, ớn lạnh, đau mỏi người.
- Sau 12–24 giờ tự chăm sóc tại nhà mà triệu chứng không đỡ hoặc nặng lên.
- Đã dùng thuốc theo đơn được 48 giờ mà chưa thấy cải thiện.
- Vùng đỏ lan rộng nhanh, có vệt đỏ, hoặc cả hai bên vú cùng bị.
- Sờ thấy khối căng đau, lùng nhùng, hoặc đầu ti chảy mủ.
- Viêm tuyến vú tái đi tái lại.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu mẹ sốt cao kèm lơ mơ, lú lẫn, tim đập rất nhanh, thở nhanh hoặc khó thở, da tái lạnh, hoặc mệt lả không gượng dậy được.
Câu hỏi thường gặp
Bị viêm tuyến vú sau sinh có cho con bú tiếp được không?
Được. Tiếp tục cho bú hoặc vắt sữa giúp sữa lưu thông và hỗ trợ hồi phục. Khi dùng thuốc, mẹ hãy hỏi bác sĩ về việc cho bú để yên tâm hơn.
Sốt khi cho con bú có phải do viêm tuyến vú không?
Không phải luôn luôn. Mẹ sau sinh có thể sốt do nhiều nguyên nhân khác như nhiễm trùng vết mổ hay tử cung. Sốt từ 38°C trở lên cần được bác sĩ thăm khám để tìm đúng nguyên nhân.
Áp xe vú có phải mổ không?
Áp xe vú cần được xử trí tại bệnh viện. Theo NHS, mủ thường được dẫn lưu bằng kim hoặc qua một vết rạch nhỏ dưới gây tê tại chỗ, đa số về trong ngày.
Viêm tuyến vú có tự hết không?
Một số trường hợp viêm nhẹ cải thiện khi được chăm sóc đúng tại nhà. Tuy vậy, nếu có sốt hoặc sau 12–24 giờ không đỡ, mẹ không nên chờ thêm mà cần đi khám.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
