Bảo quản sữa mẹ đúng cách theo CDC: sữa mới vắt để ở nhiệt độ phòng (không quá 25°C) tối đa 4 giờ, ngăn mát tủ lạnh tối đa 4 ngày, ngăn đông tốt nhất trong khoảng 6 tháng. Sữa đã rã đông dùng trong 24 giờ và không cấp đông lại.
Vắt và trữ sữa giúp mẹ đi làm lại, nghỉ ngơi xen kẽ hoặc duy trì nguồn sữa khi bé chưa bú trực tiếp được. Làm đúng từ khâu vắt, đựng, cất đến hâm sẽ giữ sữa an toàn và hạn chế phải bỏ đi. Dưới đây là các mốc thời gian và nhiệt độ mẹ có thể in ra dán cạnh tủ lạnh.
Cách vắt sữa mẹ sạch và nhẹ nhàng
Vắt bằng tay
- Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, chuẩn bị bình hoặc cốc đựng đã được làm sạch.
- Vuốt nhẹ bầu vú từ phía ngoài vào trong để kích thích sữa xuống. Một chiếc khăn ấm đặt vài phút trước khi vắt cũng có thể giúp mẹ thư giãn.
- Đặt ngón cái và ngón trỏ thành hình chữ C, cách đầu ti vài centimet, ở mép quầng vú.
- Ấn nhẹ về phía ngực rồi khép hai ngón lại, sau đó thả ra. Lặp lại theo nhịp, không bóp vào đầu ti.
- Khi dòng sữa chậm lại, xoay vị trí ngón tay quanh quầng vú, rồi chuyển sang bên còn lại.
Vắt bằng máy
- Chọn phễu vừa cỡ đầu ti. Đầu ti di chuyển dễ dàng trong ống phễu, không bị cọ xát hay kéo dài quá mức.
- Bắt đầu với lực hút thấp rồi tăng dần đến mức dễ chịu. Máy hút không được gây đau hay bầm.
- Chỉ hút lượng mẹ cần trữ. Hút quá nhiều có thể làm tăng tiết sữa và dễ dẫn đến tắc tia sữa.
- Tháo rời, rửa sạch các bộ phận tiếp xúc với sữa sau mỗi lần dùng, để khô ráo. Tiệt trùng định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Bảo quản sữa mẹ: bảng thời gian và nhiệt độ
| Nơi bảo quản | Sữa mới vắt | Sữa đã rã đông |
|---|---|---|
| Nhiệt độ phòng, không quá 25°C | Tối đa 4 giờ | Dùng trong 1–2 giờ |
| Túi giữ lạnh có túi đá | Tối đa 24 giờ, sau đó cho vào tủ lạnh hoặc dùng ngay | Không khuyến khích |
| Ngăn mát tủ lạnh, 4°C hoặc thấp hơn | Tối đa 4 ngày (CDC) | Dùng trong 24 giờ kể từ khi rã đông hoàn toàn |
| Ngăn đá nhỏ trong tủ lạnh một cửa | Khoảng 2 tuần (NHS) | Không cấp đông lại |
| Ngăn đông riêng, −18°C hoặc thấp hơn | Tốt nhất trong khoảng 6 tháng, tối đa 12 tháng (CDC) | Không cấp đông lại |
Sữa mẹ để ngăn mát được bao lâu? CDC khuyến nghị tối đa 4 ngày. NHS cho phép đến 8 ngày nếu tủ luôn ở 4°C hoặc thấp hơn, nhưng chỉ 3 ngày nếu tủ ấm hơn. Tủ lạnh gia đình thường mở nhiều lần trong ngày, nên mẹ hãy lấy mốc 4 ngày cho an toàn.
Thời tiết nước ta nhiều ngày nóng trên 25°C. Khi đó, mẹ nên cho sữa vào tủ lạnh hoặc túi giữ lạnh ngay sau khi vắt, không để ngoài bàn.
Đựng và sắp xếp sữa trong tủ
- Dùng bình, hộp có nắp kín hoặc túi trữ sữa chuyên dụng, sạch. Không dùng túi ni lông thông thường.
- Chia mỗi túi khoảng lượng bé bú một cữ để tránh phải bỏ sữa thừa.
- Ghi ngày, giờ vắt lên từng túi. Dùng túi cũ trước, túi mới sau.
- Chừa một khoảng trống phía trên vì sữa nở ra khi đông lạnh.
- Đặt sữa ở phía trong tủ, không để ở cánh cửa vì nhiệt độ chỗ này dao động nhiều.
- Không đổ sữa mới vắt còn ấm vào túi sữa đã lạnh. Hãy làm lạnh sữa mới trước rồi mới gộp.
Rã đông và hâm sữa mẹ an toàn
- Rã đông: chuyển túi sữa từ ngăn đông xuống ngăn mát từ tối hôm trước. Nếu cần nhanh, ngâm túi kín vào tô nước ấm hoặc để dưới vòi nước ấm.
- Hâm sữa mẹ: giữ nắp kín, đặt bình vào tô nước ấm vài phút. Sữa không cần nóng, bé có thể uống sữa mát hoặc ở nhiệt độ phòng.
- Lắc xoay nhẹ để phần chất béo nổi lên hòa đều trở lại.
- Thử vài giọt lên cổ tay trước khi cho bé uống. Sữa nên ấm vừa, không nóng.
- Sữa bé uống dở nên dùng hết trong khoảng 1–2 giờ. Quá thời gian này, mẹ đổ bỏ, không cất lại vào tủ.
Những điều không nên làm
- Không hâm hoặc rã đông sữa bằng lò vi sóng, không đun trực tiếp trên bếp. Sữa dễ nóng không đều, có thể làm bỏng miệng bé.
- Không cấp đông lại sữa đã rã đông.
- Không để sữa ngoài nhiệt độ phòng nóng quá 4 giờ.
- Không dùng sữa có mùi chua, vón cục bất thường sau khi đã lắc đều.
- Không dùng chung dụng cụ vắt sữa với người khác khi chưa làm sạch, tiệt trùng.
Nếu mẹ đang ở cữ và cần người hỗ trợ vắt, trữ sữa, vệ sinh dụng cụ, dịch vụ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà của Từ Tâm Care có thể đồng hành cùng mẹ. Với mẹ còn lo lắng về lượng sữa, bài sau sinh bao lâu thì có sữa sẽ hữu ích. Mẹ cũng có thể xem thêm chuyên mục Mẹ sau sinh và cẩm nang nuôi con bằng sữa mẹ cho mẹ lần đầu.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường cùng mẹ sắp xếp lại góc trữ sữa: một khay riêng ở phía trong tủ, túi được ghi ngày giờ rõ ràng và xếp theo thứ tự dùng trước, dùng sau. Chuyên viên hay nhắc gia đình chia sữa thành từng túi nhỏ vừa một cữ, vì đây là cách đơn giản nhất để không phải đổ bỏ sữa thừa. Với mẹ dùng máy hút, chuyên viên kiểm tra cỡ phễu và lực hút, vì phễu không vừa là lý do khá thường gặp khiến mẹ đau đầu ti. Người nhà cũng được hướng dẫn cách hâm sữa bằng nước ấm để có thể cho bé ăn khi mẹ nghỉ.
Khi nào cần đi khám?
Việc vắt và trữ sữa thường không gây vấn đề sức khỏe. Tuy vậy, mẹ nên đi khám khi:
- Vắt sữa gây đau nhiều, đầu ti trầy, nứt, chảy máu dù đã chỉnh phễu và lực hút.
- Ngực có vùng sưng, đỏ, nóng, đau kèm sốt từ 38°C trở lên.
- Cục cứng ở ngực không giảm sau 12–24 giờ chăm sóc tại nhà.
- Lượng sữa giảm rõ rệt trong nhiều ngày, hoặc bé ít tã ướt hơn bình thường.
- Bé nôn nhiều, tiêu chảy, quấy khóc bất thường sau khi uống sữa trữ.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu bé lả đi, khó thở, tím tái, hoặc trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C.
Câu hỏi thường gặp
Sữa mẹ để ngăn mát được bao lâu?
Theo CDC, sữa mới vắt để ngăn mát ở 4°C hoặc thấp hơn tối đa 4 ngày. Mẹ nên đặt sữa ở phía trong tủ, không để ở cánh cửa.
Sữa mẹ để ngoài được bao lâu?
Ở nhiệt độ phòng không quá 25°C, sữa mới vắt dùng được tối đa 4 giờ. Khi trời nóng hơn, mẹ nên cho sữa vào tủ lạnh hoặc túi giữ lạnh ngay sau khi vắt.
Hâm sữa mẹ bằng cách nào an toàn?
Ngâm bình sữa đậy kín vào tô nước ấm vài phút, lắc xoay nhẹ rồi thử vài giọt lên cổ tay. Không dùng lò vi sóng và không đun trực tiếp trên bếp.
Sữa mẹ rã đông rồi có cấp đông lại được không?
Không nên. Sữa đã rã đông hoàn toàn trong ngăn mát cần dùng trong 24 giờ. Sữa đã làm ấm hoặc để ở nhiệt độ phòng nên dùng trong khoảng 1–2 giờ.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
