Sốt xuất huyết khi mang thai cần được khám và theo dõi tại cơ sở y tế ngay từ khi nghi ngờ, không tự điều trị ở nhà. Giai đoạn nguy hiểm thường đến khi sốt bắt đầu giảm. Đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu, ra máu âm đạo, lừ đừ hay tiểu ít là dấu hiệu phải nhập viện ngay, ở cả mẹ bầu và trẻ nhỏ.
Bài viết tổng hợp dấu hiệu cảnh báo theo hướng dẫn của Bộ Y tế, lưu ý riêng cho mẹ bầu, trẻ nhỏ và cách phòng muỗi mùa mưa ở Đắk Lắk. Bài thuộc chuyên mục Sinh con ở Đắk Lắk.
Sốt xuất huyết khi mang thai nguy hiểm thế nào?
Sốt xuất huyết Dengue do vi rút Dengue gây ra, lây qua muỗi vằn đốt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), muỗi truyền bệnh đốt chủ yếu vào ban ngày, nên cần phòng muỗi cả ngày lẫn đêm.
Với mẹ bầu, nguy cơ không chỉ dừng ở người mẹ:
- Theo CDC Hoa Kỳ, vi rút có thể truyền từ mẹ sang thai trong thai kỳ hoặc quanh thời điểm sinh.
- Bệnh khi mang thai có liên quan đến sinh non, trẻ nhẹ cân và thai chết lưu.
- Nếu mẹ mắc bệnh gần ngày sinh, trẻ sơ sinh có thể biểu hiện bệnh trong 14 ngày đầu, thường gặp nhất là tuần đầu.
- Ra máu âm đạo là một biểu hiện xuất huyết cần được bác sĩ đánh giá ngay, vì có thể liên quan cả bệnh lẫn thai kỳ.
Vì vậy, mẹ bầu nghi sốt xuất huyết cần được bác sĩ khám, làm xét nghiệm và quyết định theo dõi ngoại trú hay nhập viện. Mẹ không nên tự theo dõi tại nhà mà chưa đi khám.
Diễn biến bệnh: vì sao hạ sốt chưa phải là khỏi?
Hướng dẫn của Bộ Y tế chia bệnh thành giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. WHO cũng lưu ý các triệu chứng nặng thường xuất hiện sau khi người bệnh đã hết sốt.
| Giai đoạn | Biểu hiện thường gặp | Gia đình cần làm |
|---|---|---|
| Giai đoạn sốt | Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ khớp, đau hốc mắt, buồn nôn, có thể nổi ban hoặc chấm xuất huyết dưới da | Đi khám, làm xét nghiệm; nghỉ ngơi, uống nhiều nước |
| Giai đoạn nguy hiểm | Sốt giảm nhưng có thể xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, thoát huyết tương, xuất huyết | Theo dõi sát từng giờ, tái khám đúng hẹn, nhập viện khi có dấu hiệu cảnh báo |
| Giai đoạn hồi phục | Hết sốt, ăn ngon hơn, đi tiểu nhiều, có thể ngứa da | Ăn uống tăng dần, vẫn tái khám theo hẹn của bác sĩ |
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết khi mang thai và ở trẻ nhỏ
Theo phân độ trong Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue của Bộ Y tế (ban hành kèm Quyết định 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023), người bệnh có ít nhất một dấu hiệu sau được xếp vào nhóm có dấu hiệu cảnh báo:
- Vật vã, lừ đừ, li bì.
- Đau bụng nhiều và liên tục, hoặc đau tăng ở vùng gan (dưới sườn phải).
- Nôn nhiều: từ 3 lần trong 1 giờ hoặc từ 4 lần trong 6 giờ.
- Xuất huyết niêm mạc: chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, ra máu âm đạo, tiểu ra máu.
- Gan to (bác sĩ khám phát hiện).
- Tiểu ít.
- Xét nghiệm: hematocrit tăng kèm tiểu cầu giảm nhanh.
Khi người bệnh đang được theo dõi ở nhà, gia đình cần đưa đến bệnh viện ngay nếu thấy: lừ đừ, li bì; vẫn mệt dù đã giảm sốt; không uống được nước; nôn nhiều; đau bụng liên tục; tay chân lạnh, ẩm; có dấu hiệu chảy máu; không đi tiểu trên 6 giờ.
Lưu ý riêng với trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh
Trẻ nhỏ khó nói ra cảm giác đau, nên cha mẹ cần quan sát kỹ:
- Bé bỏ bú, bú kém hoặc không chịu uống nước.
- Bé quấy khóc liên tục không dỗ được, hoặc ngược lại li bì, ngủ nhiều khó đánh thức.
- Bé ít tã ướt, tã khô trên 6 giờ.
- Bé có chấm đỏ dưới da, chảy máu mũi, chân răng, nôn ra máu, phân đen.
- Tay chân lạnh, da nổi vân tím.
- Bé dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C: cần đi khám ngay bất kể nguyên nhân.
Theo báo VOV, tại khoa Nhi Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên, mùa dịch có ngày tiếp nhận trên 40 ca, phần lớn từ 1 đến dưới 15 tuổi; một số bé nhập viện muộn khi đã sốt cao kéo dài hoặc co giật. Đừng chờ bé sốt nhiều ngày mới đưa đi khám. Xem thêm các dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Chăm sóc tại nhà khi bác sĩ cho theo dõi ngoại trú
Phần này dành cho người bệnh được bác sĩ cho theo dõi ngoại trú, thường là trẻ đủ điều kiện theo dõi tại nhà. Phụ nữ mang thai mắc sốt xuất huyết cần nhập viện theo hướng dẫn Bộ Y tế.
- Uống nhiều nước: nước lọc, nước trái cây, nước cháo, dung dịch bù nước theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Trẻ còn bú mẹ thì tiếp tục cho bú nhiều lần hơn.
- Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu: chia nhỏ nhiều bữa nếu ăn kém, nôn.
- Tránh đồ ăn, thức uống màu nâu, đỏ, đen (như nước ngọt sẫm màu, chè đậu đen) để không nhầm với nôn ra máu, phân đen.
- Hạ sốt đúng cách: nới quần áo, lau người bằng nước ấm; chỉ dùng thuốc hạ sốt đúng loại, đúng liều bác sĩ đã kê.
- Ghi lại diễn biến: nhiệt độ, số lần nôn, số lần đi tiểu, cử động thai, để báo bác sĩ khi tái khám.
- Tái khám đúng hẹn, nhất là trong khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7.
Những điều không nên làm
- Không tự dùng thuốc. Một số thuốc giảm đau, hạ sốt thông dụng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi bị sốt xuất huyết. Chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kể cả thuốc hạ sốt cho trẻ.
- Không tự truyền dịch tại nhà hoặc ở nơi không đủ điều kiện.
- Không cạo gió, giác hơi, chích lể, đắp lá lên người bệnh.
- Không chủ quan khi hết sốt; đây có thể là lúc vào giai đoạn nguy hiểm.
Phòng sốt xuất huyết cho mẹ bầu và bé trong mùa mưa
- Ngủ màn cả ban ngày, nhất là trẻ nhỏ và mẹ bầu, vì muỗi truyền bệnh đốt chủ yếu vào ban ngày.
- Mặc quần áo dài tay, sáng màu; lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào.
- Diệt lăng quăng hằng tuần: đậy kín dụng cụ chứa nước, thả cá vào bể lớn, cọ rửa lu, chum, lật úp vật dụng không dùng.
- Dọn vỏ dừa, lốp xe cũ, chai lọ, hốc nước đọng quanh nhà, vườn cà phê.
- Hỏi nhân viên y tế trước khi dùng sản phẩm chống muỗi bôi da cho mẹ bầu hoặc trẻ nhỏ.
- Vắc xin Qdenga chống chỉ định khi mang thai và cho con bú theo thông tin sản phẩm của EMA. Gia đình hỏi cơ sở tiêm chủng về tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn được phê duyệt tại Việt Nam; không tự đặt lịch tiêm cho mẹ đang mang thai.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường dán một tờ giấy ghi các dấu hiệu cảnh báo ngay cạnh giường mẹ bầu hoặc nôi bé để cả nhà cùng theo dõi. Chuyên viên nhắc gia đình ghi lại số lần đi tiểu, số lần nôn và nhiệt độ, vì đây là những điều bác sĩ hỏi đầu tiên khi tái khám. Trong mùa mưa, chuyên viên cũng kiểm tra quanh nhà xem còn lu, chậu đọng nước không và nhắc treo màn cho bé ngủ ngày. Chuyên viên không thay thế việc khám bệnh; khi thấy dấu hiệu cảnh báo, việc đầu tiên là báo gia đình đưa người bệnh đến viện.
Khi nào cần đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115?
- Đi khám ngay trong ngày: mẹ bầu hoặc trẻ sốt cao đột ngột trong mùa dịch, nhất là khi xung quanh có người mắc bệnh.
- Đến bệnh viện ngay: có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào ở trên, kể cả khi đã hết sốt.
- Mẹ bầu: ra máu âm đạo, đau bụng từng cơn, ra nước ối, thấy thai máy ít hơn bình thường.
- Gọi 115: người bệnh lơ mơ, co giật, khó thở, tay chân lạnh, vã mồ hôi, môi tái, chảy máu nhiều không cầm.
Lưu sẵn các số cần thiết trong bài số cấp cứu và điện thoại bệnh viện ở Đắk Lắk, và tham khảo thêm 10 dấu hiệu bất thường khi mang thai cần đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bị sốt xuất huyết khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Có thể. Theo CDC Hoa Kỳ, vi rút có thể truyền sang thai, và bệnh khi mang thai có liên quan đến sinh non, nhẹ cân, thai chết lưu. Vì vậy mẹ bầu cần được bác sĩ theo dõi sát ngay khi nghi ngờ bệnh.
Mẹ bầu bị sốt xuất huyết có được tự uống thuốc hạ sốt không?
Không nên tự dùng thuốc. Một số thuốc giảm đau, hạ sốt có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Mẹ chỉ dùng thuốc đúng loại, đúng liều bác sĩ đã kê và lau mát bằng nước ấm để hỗ trợ hạ sốt.
Hết sốt rồi có phải đã khỏi bệnh?
Chưa chắc. Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, nhiều khi đúng lúc sốt giảm. Người bệnh vẫn cần theo dõi dấu hiệu cảnh báo và tái khám theo hẹn.
Làm sao biết trẻ sơ sinh bị sốt xuất huyết trở nặng?
Hãy đưa bé đến viện ngay nếu bé bỏ bú, li bì hoặc quấy khóc không dỗ được, ít tã ướt, tay chân lạnh, có chấm xuất huyết, chảy máu mũi, nôn ra máu hay phân đen. Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi khám ngay.
Tài liệu tham khảo
EMA – Thông tin vắc xin Qdenga và chống chỉ định
- Bộ Y tế – Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue (ban hành kèm Quyết định 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023)
- WHO – Dengue and severe dengue
- CDC – Dengue in Pregnancy (clinical signs)
- Báo VOV – Sốt xuất huyết tăng mạnh, nhiều người dân Đắk Lắk vẫn lơ là, chủ quan
- NHS – Fever in children
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Sinh con ở Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ): chọn nơi sinh, chuẩn bị và chăm sóc sau sinh
Sinh ở trạm y tế xã: khi nào phù hợp và mẹ cần chú ý gì?
Sinh ở trung tâm y tế khu vực (bệnh viện huyện cũ) có an toàn không? Khi nào nên lên tuyến tỉnh
Sinh ở Buôn Ma Thuột: các bệnh viện có khoa sản và khi nào nên lên BMT sinh