Chăm sóc trẻ sơ sinh mùa nóng cần nhất ba việc: giữ phòng thoáng mát, không ủ bé quá nhiều lớp và cho bé bú mẹ thường xuyên hơn. Bé dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước. Có thể dùng quạt, điều hoà nếu không thổi thẳng vào bé, và luôn kiểm tra bằng cách sờ ngực hoặc gáy bé.
Ở Tây Nguyên, những tháng nắng nóng ban ngày oi bức nhưng đêm có thể se lạnh, nên nhiều gia đình vẫn giữ thói quen quấn kín, đóng cửa cho bé và mẹ ở cữ. Bài viết giúp gia đình cân bằng giữa giữ ấm và giữ mát. Bài thuộc chuyên mục Sinh con ở Đắk Lắk.
Chăm sóc trẻ sơ sinh mùa nóng: vì sao bé dễ bị nóng?
Trẻ sơ sinh chưa tự điều hoà thân nhiệt tốt như người lớn, lại không thể tự cởi bớt áo hay nói ra là nóng. NHS (Anh) xếp trẻ nhỏ từ 5 tuổi trở xuống vào nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất khi trời nắng nóng.
Ủ bé quá nóng không chỉ gây rôm sảy, khó chịu. Hướng dẫn của NHS cho biết quá nóng do mặc nhiều lớp, đắp nhiều chăn hoặc phòng quá nóng có thể làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.
- Bé ra nhiều mồ hôi, mất nước nhanh hơn khi bú không đủ.
- Da bé mỏng, dễ nổi rôm sảy ở cổ, lưng, nách, bẹn.
- Bé nóng thường quấy, ngủ chập chờn, bú kém.
Nhiệt độ phòng và cách kiểm tra bé nóng hay lạnh
NHS khuyên giữ phòng ngủ của bé khoảng 16–20°C và dùng nhiệt kế phòng để theo dõi. Ở Tây Nguyên mùa nóng, nhiều nhà khó đạt mức này; mục tiêu thực tế là phòng thoáng khí, mát dễ chịu, không bị nắng chiếu trực tiếp.
Cách kiểm tra đơn giản nhất là sờ ngực hoặc gáy bé:
| Khi sờ | Ý nghĩa | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Ngực, gáy ấm, khô; tay chân hơi mát | Bình thường | Giữ nguyên |
| Ngực, gáy nóng, ẩm mồ hôi, đầu bết tóc | Bé đang bị nóng | Bỏ bớt một lớp áo hoặc chăn, mở thoáng phòng |
| Ngực, gáy lạnh hoặc da tái | Cần kiểm tra thân nhiệt và tình trạng bé | Liên hệ nhân viên y tế ngay nếu bé lạnh bất thường, bú kém hoặc lừ đừ; da tái/xanh kèm khó thở gọi 115 |
Tay chân bé hơi mát là bình thường, không nên dựa vào tay chân để mặc thêm áo.
Bé sơ sinh nóng có nên bật quạt, điều hoà?
Có thể dùng quạt và điều hoà để giữ phòng mát, miễn là dùng đúng cách:
- Quạt: để xa bé, quay hướng tường hoặc chế độ xoay, không thổi thẳng vào người bé. NHS lưu ý quạt điện chỉ thực sự hữu ích khi nhiệt độ dưới 35°C.
- Điều hoà: chỉnh ở mức mát dễ chịu, không lạnh buốt; không để luồng gió thổi thẳng vào nôi; vệ sinh lưới lọc định kỳ.
- Khi đưa bé từ phòng lạnh ra ngoài trời nắng, nên để bé quen dần, tránh chênh lệch đột ngột.
- Ban ngày đóng rèm, cửa phía có nắng; chiều tối mở cửa cho gió lùa, theo gợi ý giữ nhà mát của NHS.
Giữ đủ nước cho bé: bú mẹ là đủ
WHO khuyên trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn, không cho ăn uống thêm gì khác, kể cả nước, trừ khi có chỉ định y tế. Khi trời nóng, bé có thể đòi bú nhiều hơn, ngắn hơn; mẹ cứ cho bú theo nhu cầu.
Theo NHS, dấu hiệu bé có thể bị mất nước gồm:
- Thóp trên đầu lõm xuống.
- Mắt trũng.
- Khóc ít hoặc không có nước mắt.
- Ít tã ướt hơn bình thường, nước tiểu sẫm màu.
- Bé lừ đừ hoặc cáu gắt.
Bé bú sữa công thức thì pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, không pha loãng hay đặc hơn; hỏi bác sĩ nếu nghĩ bé cần thêm nước.
Rôm sảy và làn da bé trong mùa nóng
Rôm sảy là những nốt nhỏ li ti, đỏ hoặc trong, thường ở nơi bé ra nhiều mồ hôi. Cách chăm sóc chính là giữ da bé khô thoáng, mặc đồ cotton mỏng, tắm nước ấm hằng ngày. Cách phân biệt rôm sảy với các vấn đề da khác có trong bài rôm sảy ở trẻ sơ sinh: phân biệt và chăm sóc đúng.
Mẹ ở cữ mùa nóng: giữ mát mà vẫn an toàn
Quan niệm “ở cữ phải kín gió, mặc dày” khiến nhiều mẹ chịu nóng suốt tháng đầu. Giữ ấm vừa đủ là tốt, nhưng nóng bức, đổ mồ hôi kéo dài lại làm mẹ mệt, khó ngủ, dễ nổi mẩn.
- Mặc đồ cotton thoáng, dài tay mỏng nếu mẹ thích kín đáo.
- Tắm nhanh bằng nước ấm, lau khô ngay. Xem thời điểm và cách tắm trong bài sau sinh bao lâu được tắm gội.
- Uống nước thường xuyên; NHS khuyên mẹ để sẵn cốc nước khi ngồi cho bú.
- Dùng quạt hướng tường, không cần đóng kín mọi cửa.
- Không dùng bếp than trong nhà, kể cả khi mở cửa, vì nguy cơ ngộ độc khí CO. Tránh xông hơi gây quá nóng hoặc mất nước.
Các bước giữ mát cho bé sơ sinh tại nhà
- Chọn phòng ít nắng chiếu cho bé ngủ, kéo rèm vào buổi trưa.
- Đặt nhiệt kế phòng ở vị trí đại diện, ngoài tầm với của bé; không treo dây trong hoặc sát nôi.
- Mặc cho bé đồ cotton mỏng phù hợp nhiệt độ, điều chỉnh lớp áo khi đêm trở mát; không để khăn, chăn lỏng có thể phủ mặt bé trong nôi.
- Bỏ mũ khi bé ở trong nhà; NHS khuyên tháo mũ và bớt áo khi vào nhà hoặc lên xe.
- Cho bú theo nhu cầu, thường xuyên hơn trong những giờ nóng.
- Thay tã ngay khi ướt, lau khô các nếp gấp da.
- Đặt bé ngủ ngửa trên nệm phẳng, không chèn gối, chăn dày quanh bé. Xem thêm cách cho bé ngủ an toàn.
- Tránh đưa bé ra ngoài lúc nắng gắt; NHS khuyên ở trong bóng râm, nhất là từ 11 giờ đến 15 giờ.
Những điều không nên làm
- Không quấn bé nhiều lớp, đội mũ len, đi tất dày khi trời nóng.
- Không cho bé dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn uống nước lọc, nước đường, nước rau.
- Không chườm đá, lau người bé bằng nước lạnh hoặc cồn.
- Không bôi dầu nóng, dầu gió lên người bé để “giữ ấm”.
- Không để bé ngủ nơi nắng chiếu qua cửa kính, gần bếp, lò sưởi.
- Không để bé một mình trong xe ô tô, dù chỉ vài phút.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường sờ gáy bé ngay khi đến và chỉ cho ông bà cách tự kiểm tra, vì đây là cách nhanh nhất để thống nhất “bé nóng hay lạnh”. Nhiều nhà vẫn quấn bé hai ba lớp vì sợ gió; chuyên viên gợi ý bỏ dần từng lớp và quan sát bé ngủ yên hơn. Chuyên viên cũng đếm số tã ướt trong ngày cùng mẹ, vì đây là dấu hiệu dễ theo dõi nhất về việc bé bú đủ. Với mẹ, chuyên viên sắp xếp giờ tắm vào lúc ấm nhất trong ngày và hướng quạt sao cho mẹ dễ chịu mà không bị gió lùa trực tiếp.
Khi nào cần đi khám?
- Bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C; bé 3–6 tháng từ 39°C (theo NHS).
- Bé có dấu hiệu mất nước: thóp lõm, mắt trũng, ít tã ướt, khóc không nước mắt.
- Bé bỏ bú, bú kém nhiều cữ liên tiếp.
- Rôm sảy có mụn mủ, lan rộng, kèm sốt.
- Gọi 115 ngay nếu bé li bì, khó đánh thức, thở nhanh hoặc thở khó, da tái xanh hoặc tím, co giật.
- Mẹ sốt từ 38°C, chóng mặt, ngất, đau đầu dữ dội.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bật quạt cho bé sơ sinh ngủ cả đêm không?
Có thể, nếu quạt để xa, hướng vào tường hoặc chế độ xoay, không thổi thẳng vào bé. Kiểm tra gáy bé vài lần; nếu gáy mát, khô và bé ngủ yên là ổn.
Bé sơ sinh nằm điều hoà có bị ốm không?
Điều hoà không gây bệnh nếu chỉnh ở mức mát dễ chịu, không thổi thẳng vào bé và được vệ sinh sạch. Bé vẫn cần mặc một lớp áo mỏng phù hợp với nhiệt độ phòng.
Trời nóng có cần cho bé sơ sinh uống thêm nước không?
Không, nếu bé dưới 6 tháng và bú mẹ hoàn toàn. WHO khuyên không cho trẻ thêm đồ uống, kể cả nước, trừ khi có chỉ định y tế. Mẹ chỉ cần cho bú thường xuyên hơn.
Bé ra mồ hôi đầu nhiều khi ngủ có sao không?
Thường là do bé đang bị ủ nóng. Hãy bỏ bớt một lớp áo, chăn và làm thoáng phòng. Nếu bé ra mồ hôi kèm sốt, bú kém hoặc mệt, hãy đưa bé đi khám.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Sinh con ở Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ): chọn nơi sinh, chuẩn bị và chăm sóc sau sinh
Sinh ở trạm y tế xã: khi nào phù hợp và mẹ cần chú ý gì?
Sinh ở trung tâm y tế khu vực (bệnh viện huyện cũ) có an toàn không? Khi nào nên lên tuyến tỉnh
Sinh ở Buôn Ma Thuột: các bệnh viện có khoa sản và khi nào nên lên BMT sinh