Rôm sảy ở trẻ sơ sinh là những nốt đỏ li ti hoặc mụn nước nhỏ mọc khi lỗ tuyến mồ hôi bị bít lại, thường ở cổ, ngực, lưng và nếp gấp da. Rôm sảy thường lành tính và tự lặn trong vài ngày nếu bé được giữ mát, mặc đồ cotton rộng và lau khô mồ hôi. Bố mẹ cần đưa bé đi khám khi bé sốt, nốt rôm có mủ hoặc không đỡ sau 3 ngày.
Những ngày nắng nóng, chỉ cần quấn bé hơi kỹ một chút là cổ và lưng bé đã lấm tấm đỏ. Bài viết giúp bố mẹ nhận biết rôm sảy, phân biệt với các loại ban khác, chăm sóc đúng tại nhà và biết khi nào cần đưa bé đi khám.
Tóm tắt nhanh: làm mát là “chìa khoá”. Bé được mặc thoáng, phòng thông gió, da khô ráo thì rôm sảy thường lặn dần trong vài ngày. Không cần bôi kem hay thoa dầu lên vùng rôm.
Rôm sảy ở trẻ sơ sinh là gì? Vì sao bé dễ bị?
Rôm sảy (y văn gọi là miliaria, còn có tên “ban nhiệt”) xảy ra khi mồ hôi bị giữ lại dưới da vì các lỗ tuyến mồ hôi bị bít. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), lỗ tuyến mồ hôi của trẻ sơ sinh rất nhỏ nên chỉ cần một chút kích ứng là đã bị tắc. Vì vậy rôm sảy hay gặp trong vài tuần đầu sau sinh.
NHS (Anh) cũng lưu ý trẻ nhỏ chưa tự điều hoà thân nhiệt tốt như người lớn, nên dễ bị rôm khi nóng. Những yếu tố hay gặp gồm:
- Mặc quá nhiều lớp, quấn chăn dày trong phòng nóng, nhất là khi người lớn sợ bé “bị gió”.
- Thời tiết nóng ẩm, phòng kín, ít thông gió.
- Nằm lâu một tư thế trên ghế ngồi ô tô, nôi có đệm nilon, hoặc được bế áp sát người lớn trong thời gian dài.
- Bôi dầu, sáp, kem đặc lên da: AAP cho biết các loại thuốc mỡ đặc có thể bít tuyến mồ hôi, nên bé có thể bị rôm ngay cả vào mùa lạnh.
- Nếp gấp da ẩm: cổ, nách, khuỷu tay, bẹn thường đọng mồ hôi và sữa trớ.
Dấu hiệu nhận biết rôm sảy
- Nhiều nốt đỏ li ti hoặc mụn nước rất nhỏ, mọc thành đám.
- Vị trí hay gặp: cổ, ngực trên, lưng, chân tóc, vùng đóng tã, nếp gấp da.
- Bé có thể ngứa nên hay vặn mình, quấy hơn thường ngày.
- Thường không kèm sốt. Bé vẫn bú tốt, chơi bình thường.
- Nốt rôm nhạt đi rõ khi bé được làm mát.
Phân biệt rôm sảy với các loại ban khác
| Tình trạng | Đặc điểm chính | Gợi ý xử trí |
|---|---|---|
| Rôm sảy | Nốt đỏ li ti, mụn nước nhỏ ở vùng nóng, bí; đỡ khi làm mát | Giữ mát, mặc thoáng, theo dõi tại nhà |
| Hăm tã | Mảng đỏ ở vùng đóng tã, nơi tiếp xúc nước tiểu, phân | Thay tã thường xuyên, để da khô thoáng |
| Mụn sữa (mụn trứng cá sơ sinh) | Nốt đỏ, có khi có đầu trắng, chủ yếu ở má, mũi, trán | Rửa mặt nhẹ nhàng, không nặn, không bôi dầu |
| Chàm (viêm da cơ địa) | Mảng da khô, đỏ, ráp, ngứa, hay ở hai má, kéo dài, hay tái lại | Đưa bé đi khám để được hướng dẫn chăm sóc da |
| Ban kèm sốt | Ban xuất hiện cùng sốt, bé mệt, bú kém; ban không mất khi ấn | Đi khám ngay, ban không mất khi ấn thì gọi 115 |
Nếu ban tập trung ở vùng mặc tã, bố mẹ tham khảo thêm bài trẻ sơ sinh bị hăm tã: cách chăm sóc và phòng ngừa. Với các vấn đề da khác như chàm sữa, mụn sữa hay cứt trâu, xem bài chàm sữa, mụn sữa, cứt trâu ở trẻ sơ sinh.
Cách chăm sóc khi bé bị rôm sảy tại nhà
Hướng dẫn của AAP và NHS đều tập trung vào một nguyên tắc: làm mát da và để da thông thoáng. Bố mẹ có thể làm theo trình tự sau:
- Đưa bé ra khỏi chỗ nóng: chuyển bé sang phòng thoáng mát. Có thể dùng quạt ở chế độ nhẹ hoặc máy lạnh, không thổi thẳng vào bé.
- Bớt lớp quần áo: cởi bớt áo, nới tã, bỏ chăn dày. Chọn đồ cotton mỏng, rộng vừa phải, không quá rộng để tránh vướng quanh người bé.
- Tắm hoặc lau mát: tắm nhanh bằng nước ấm vừa, hoặc đắp khăn mềm thấm nước mát lên vùng rôm. Sau đó thấm khô hoàn toàn, nhất là các nếp gấp.
- Để vùng da bị rôm được thoáng: khi bé thức và có người trông, có thể để hở vùng lưng, ngực trong phòng mát một lúc.
- Lau nếp gấp da thường xuyên: cổ, nách, khuỷu tay, bẹn hay đọng mồ hôi, nước dãi và sữa. Lau nhẹ bằng khăn mềm ẩm rồi thấm khô.
- Cho bé bú đủ: bé dưới 6 tháng chỉ cần bú mẹ hoặc sữa công thức theo nhu cầu. Ngày nóng bé có thể đòi bú nhiều hơn, bố mẹ cứ đáp ứng.
- Cắt ngắn móng tay cho bé: giúp bé không cào xước khi ngứa.
Người lớn thường lo bé mặc ít sẽ bị lạnh. AAP khuyên chỉ cần mặc cho bé nhiều hơn người lớn một lớp trong cùng điều kiện. Khi sờ gáy hoặc ngực bé thấy ấm, khô là vừa. Gáy ướt mồ hôi, má đỏ, thở nhanh là dấu hiệu bé đang nóng. Mẹo giữ mát cho cả mẹ và bé trong những tháng nóng có trong bài giữ mát cho bé sơ sinh và mẹ ở cữ mùa nắng nóng.
Những điều không nên làm khi bé bị rôm sảy
- Không bôi dầu, sáp hay thuốc mỡ đặc lên vùng rôm. Theo AAP, các chất này làm bít tuyến mồ hôi thêm.
- Không rắc phấn rôm dày lên da ẩm. Bột phấn có thể vón lại ở nếp gấp và bé có thể hít phải bụi phấn.
- Không tự ý bôi kem hay dùng thuốc, kể cả loại “người lớn dùng thấy đỡ”. NHS lưu ý một số loại kem không dùng cho trẻ nhỏ nếu chưa có ý kiến bác sĩ. Mọi loại thuốc cho bé đều cần theo chỉ định của bác sĩ.
- Không ủ kín bé bằng nhiều lớp áo, mũ, bao tay, tất trong phòng nóng.
- Không tắm lá đậm đặc hoặc lá không rõ nguồn gốc. Nhiều gia đình quen tắm nước lá chè xanh, lá mướp đắng để “mát da”. Đây là thói quen có từ lâu, nhưng da sơ sinh mỏng, dễ kích ứng. Xem phân tích trong bài tắm lá cho trẻ sơ sinh: loại nào an toàn, loại nào nên tránh.
- Không nặn, chọc nốt mụn nước vì dễ gây nhiễm trùng.
Rôm sảy chỉ là một trong nhiều việc bố mẹ cần lưu tâm trong những tuần đầu. Bố mẹ có thể đọc thêm cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu hoặc các bài trong chuyên mục chăm sóc trẻ sơ sinh. Khi gia đình cần người tắm bé, vệ sinh da và hướng dẫn mặc đồ đúng mùa, dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà của Từ Tâm Care có thể hỗ trợ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường kiểm tra nhiệt độ phòng và số lớp áo, chăn của bé trước khi nhìn đến nốt rôm, vì phần lớn trường hợp chỉ cần bớt một lớp đồ là da bé dịu đi. Sau khi tắm, chuyên viên thấm khô từng nếp gấp ở cổ, nách, bẹn rồi mới mặc đồ. Gia đình được hướng dẫn sờ gáy bé để biết bé nóng hay lạnh thay vì nhìn tay chân. Nếu nốt rôm không giảm sau vài ngày giữ mát hoặc có dấu hiệu lạ, chuyên viên sẽ khuyên gia đình đưa bé đi khám.
Khi nào cần đi khám?
Theo AAP, bố mẹ nên liên hệ bác sĩ khi:
- Nốt rôm có vẻ nhiễm trùng: sưng đau, có mủ, vùng đỏ lan rộng.
- Bé sốt. Với bé dưới 3 tháng tuổi, nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được khám ngay.
- Bé bú kém hơn, ít vận động hơn, li bì.
- Rôm không đỡ sau 3 ngày chăm sóc tại nhà, hoặc nặng lên trong vòng 24 giờ.
- Ban lan nhanh khắp người hoặc khác hẳn mô tả rôm sảy ở trên.
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu bé có ban không mất khi ấn vào da, thở rất nhanh hoặc thở rên, da môi tím tái hoặc tái xám, khó đánh thức, co giật. Đây là các dấu hiệu khẩn cấp theo NHS. Danh sách đầy đủ có trong bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Rôm sảy ở trẻ sơ sinh bao lâu thì hết?
Nếu bé được giữ mát và mặc thoáng, rôm sảy thường lặn trong vài ngày. Theo AAP, nếu sau 3 ngày chăm sóc tại nhà mà không đỡ, hoặc nặng hơn trong 24 giờ, bố mẹ nên đưa bé đi khám.
Bé bị rôm sảy có nên tắm không?
Có. Tắm nhanh bằng nước ấm vừa hoặc lau mát giúp da bé dịu đi. Điều quan trọng là thấm khô kỹ các nếp gấp sau khi tắm và mặc đồ cotton mỏng cho bé.
Bé bị rôm sảy có được nằm máy lạnh không?
Được, và đây là cách giúp bé mát nhanh. Bố mẹ để nhiệt độ vừa phải, không cho gió thổi thẳng vào bé và mặc cho bé nhiều hơn người lớn khoảng một lớp mỏng.
Có nên bôi kem hoặc phấn cho bé bị rôm sảy?
Thường là không cần. Dầu, sáp, kem đặc có thể bít tuyến mồ hôi làm rôm nặng thêm. Nếu rôm kéo dài hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, bác sĩ sẽ chỉ định cách chăm sóc phù hợp.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?