Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh gói gọn trong bốn điều: phòng ấm kín gió, nước ấm khoảng 37–38°C, buổi tắm ngắn gọn và tay người lớn không rời bé. Rốn chưa rụng thì tắm lau; bé không cần tắm mỗi ngày; bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần gặp bác sĩ trước.
Tắm cho con là việc diễn ra gần như mỗi ngày, nhưng lại sinh ra rất nhiều câu hỏi: tắm lúc mấy giờ, nước bao nhiêu độ, có cần tắm hằng ngày, chưa rụng rốn có tắm được không, bé sổ mũi có nên kiêng, tắm lá có tốt hơn không… Trang này là nơi Từ Tâm Care gom tất cả câu hỏi đó lại, trả lời ngắn gọn và dẫn bố mẹ đến bài chi tiết cho từng chủ đề.
Trang này không lặp lại các bước tắm. Phần hướng dẫn từng bước đã có trong bài hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn. Nếu muốn xem bức tranh chung về tháng đầu đời của bé, bố mẹ có thể đọc cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu.
Nội dung chính
- Bảng tóm tắt những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh
- Các bước tắm bé: nên đọc hướng dẫn riêng
- Tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu?
- Nhiệt độ nước tắm bao nhiêu là an toàn?
- Tắm bé sơ sinh mấy lần một tuần?
- Tắm bé khi chưa rụng rốn
- Bé sổ mũi, hắt hơi, sốt có nên tắm?
- Tắm lá cho trẻ sơ sinh: nên hay không?
- Sữa tắm, dầu gội, phấn rôm: dùng gì cho bé?
- An toàn khi tắm: đuối nước, bỏng, trượt ngã
- Khi nào nên tạm hoãn tắm cho bé?
- Có nên thuê người tắm bé tại nhà?
- Khi nào cần đi khám?
- Câu hỏi thường gặp
Bảng tóm tắt những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh
Bảng dưới đây giúp bố mẹ tra cứu nhanh. Mỗi dòng có bài chi tiết đi kèm ở các phần bên dưới.
| Câu hỏi | Trả lời ngắn | Cơ sở |
|---|---|---|
| Khi nào tắm lần đầu? | Sau sinh ít nhất 24 giờ với bé đủ tháng, khoẻ mạnh | WHO |
| Tắm lúc mấy giờ? | Lúc ấm trong ngày, bé tỉnh, giữa hai cữ bú | NHS |
| Tắm bao lâu? | Ngắn gọn, vài phút; lau khô và mặc đồ ngay | WHO (hạn chế mất nhiệt) |
| Nước bao nhiêu độ? | Khoảng 37–38°C, ấm chứ không nóng | Raising Children, AAP, NHS |
| Bao nhiêu lần mỗi tuần? | Khoảng 2–3 lần là đủ; ngày khác lau mặt, cổ, tay, mông | AAP, Raising Children |
| Chưa rụng rốn? | Tắm lau, giữ rốn sạch và khô | AAP, WHO |
| Bé sổ mũi? | Vẫn tắm nhanh bằng nước ấm nếu bé khoẻ, bú tốt | Nguyên tắc giữ ấm |
| Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C? | Liên hệ bác sĩ ngay; không tắm, chườm lạnh để hạ sốt | AAP, NHS |
| Tắm lá? | Không khuyến khích; nước ấm sạch là đủ | Ghi nhận ca bệnh, DermNet |
| Để bé một mình trong chậu? | Không bao giờ, dù chỉ một giây | NHS, AAP |
Các bước tắm bé: nên đọc hướng dẫn riêng
Nhiều bố mẹ tìm “cách tắm cho trẻ sơ sinh” vì muốn biết làm gì trước, làm gì sau. Từ Tâm Care đã viết riêng một bài cho phần này, gồm chuẩn bị đồ dùng, cách bế đỡ bé, tắm lau khi rốn chưa rụng và tắm chậu khi rốn đã rụng. Vì vậy, ở trang này chúng tôi chỉ nhắc lại ba nguyên tắc nền tảng.
- Chuẩn bị đủ trước khi cởi đồ cho bé. Khăn, tã, quần áo, nước đã pha phải nằm trong tầm tay, để mẹ không phải rời bé.
- Giữ ấm từng phần. Chỉ để trần vùng đang được làm sạch, phần còn lại ủ trong khăn.
- Một tay luôn đỡ bé. Đầu, cổ và vai bé phải được đỡ suốt buổi tắm.
Với bố mẹ lần đầu, việc xem một người có kinh nghiệm làm mẫu một vài lần sẽ giúp tự tin hơn rất nhiều. Sau đó, bố mẹ thay nhau thực hành, mỗi lần một chút, bé cũng sẽ quen dần với cảm giác nước.
Đọc chi tiết: Hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn cho bố mẹ lần đầu
Tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu?
Không có một “giờ vàng” bắt buộc để tắm cho bé. NHS khuyên chọn lúc bé thức và dễ chịu, tránh ngay sau cữ bú, tránh khi bé đói hoặc mệt, và giữ phòng ấm. Với nhiều gia đình, khoảng cuối buổi sáng hoặc đầu buổi chiều đáp ứng tốt các điều kiện này.
Tắm buổi tối trước giờ ngủ cũng được, nếu phòng kín gió và bé không bị hưng phấn khó ngủ sau tắm. Những nơi sáng sớm và tối se lạnh, mẹ nên dời giờ tắm vào giữa ngày.
Về thời gian, trẻ sơ sinh mất nhiệt rất nhanh. WHO nhấn mạnh hạn chế mất nhiệt khi tắm bé: lau khô ngay, mặc đồ phù hợp. Vì thế buổi tắm chỉ nên kéo dài vài phút, đủ để làm sạch. Nếu bé run, da nổi bông hoặc khóc thét, hãy kết thúc sớm, quấn khăn và mặc đồ ngay. Nếu môi bé tím tái, bé khó thở, li bì hoặc khó đánh thức, gọi 115 ngay; không chỉ chờ bé ấm lại.
Bài chi tiết có bảng so sánh các khung giờ, cách chọn giờ theo cữ bú và gợi ý lập lịch tắm theo nhịp riêng của bé.
Đọc chi tiết: Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm bao nhiêu là an toàn?
Raising Children Network (Úc) đưa ra mốc nhiệt độ nước tắm an toàn cho trẻ là 37–38°C. AAP và NHS mô tả theo cách dễ áp dụng hơn: nước phải ấm, không nóng khi thử bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay.
- Cho nước lạnh vào trước, nước nóng sau, khuấy đều để không còn vùng nóng.
- Đo lại bằng nhiệt kế hoặc khuỷu tay ngay trước khi đặt bé vào.
- AAP gợi ý khoảng 5 cm nước trong chậu cho bé sơ sinh.
- Không đổ thêm nước nóng khi bé đang ở trong chậu.
Để phòng bỏng, AAP khuyên nước nóng nhất ra ở vòi không vượt quá khoảng 49°C. Ngày nắng nóng cũng không nên tự hạ nhiệt độ nước xuống thấp, vì trẻ sơ sinh chưa tự điều hoà thân nhiệt tốt và dễ bị lạnh.
Đọc chi tiết: Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?
Tắm bé sơ sinh mấy lần một tuần?
Bé sơ sinh không cần tắm mỗi ngày. AAP cho biết khoảng 3 lần mỗi tuần trong năm đầu có thể là đủ, vì tắm quá thường xuyên dễ làm khô da bé. Raising Children Network đưa ra mức 2–3 lần mỗi tuần. NHS thì cho biết nếu bé thích tắm, tắm hằng ngày cũng không sao.
Những ngày không tắm, mẹ chỉ cần lau mặt, cổ, tay và vùng mông, lau khô kỹ các nếp gấp ở cổ, nách, bẹn. Ngày nóng bức, bé ra nhiều mồ hôi, mẹ có thể lau thêm cho bé dễ chịu. Gợi ý giữ mát có trong bài giữ mát cho bé sơ sinh mùa nắng nóng.
Về lần tắm đầu tiên, WHO khuyến nghị trì hoãn ít nhất 24 giờ sau sinh với trẻ đủ tháng, khoẻ mạnh. Thời gian này giúp bé ổn định thân nhiệt và được da kề da với mẹ.
Tắm bé khi chưa rụng rốn
Đây là giai đoạn bố mẹ lo nhất. AAP khuyên chỉ tắm lau cho bé đến khi cuống rốn rụng, thường vào khoảng 1–2 tuần tuổi. WHO khuyến nghị chăm sóc rốn “sạch và khô” để phòng nhiễm khuẩn.
Tắm lau nghĩa là lau từng phần cơ thể bằng khăn ấm, đi vòng quanh vùng rốn, lau khô ngay và ủ ấm phần đã lau. Gội đầu vẫn làm được khi đỡ chắc đầu và cổ trên cẳng tay, giữ đầu phía trên chậu và mặt bé luôn cách xa mặt nước.
Nếu lỡ làm ướt rốn, đừng hoảng. Mayo Clinic cho biết làm ướt cuống rốn không gây hại; mẹ chỉ cần thấm khô nhẹ và để rốn thoáng khí. Rốn dính phân hoặc nước tiểu thì lau bằng bông thấm nước ấm sạch rồi thấm khô. Không bôi cồn nếu không có chỉ định, không đắp lá, nghệ, tro hay bột lên rốn, không tự giật cuống rốn.
Khi cuống rốn đã rụng và chân rốn khô, lành, bé có thể chuyển sang tắm chậu. Cuống rốn chưa rụng sau khoảng 2 tuần thì nên hỏi bác sĩ của bé.
Đọc chi tiết: Tắm bé chưa rụng rốn: cách làm đúng và lưu ý giữ rốn khô. Phần chăm sóc rốn hằng ngày có trong bài cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.
Bé sổ mũi, hắt hơi, sốt có nên tắm?
Ông bà thường dặn bé sổ mũi thì kiêng tắm. Lo lắng bé bị lạnh là chính đáng, nhưng cảm lạnh thông thường do virus gây ra, không phải do nước tắm. Nếu bé chỉ hắt hơi, sổ mũi nhẹ, vẫn bú tốt, ngủ được và không sốt, mẹ có thể tắm hoặc lau người nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay.
Sốt thì khác. Với bé từ 3 tháng tuổi trở xuống, AAP khuyên gọi bác sĩ ngay khi thân nhiệt từ 38°C, kể cả khi bé không có biểu hiện gì khác. NHS cũng khuyên không cởi hết đồ hay lau người bằng nước để hạ nhiệt cho trẻ đang sốt, đồng thời không ủ quá nhiều lớp.
- Bé mệt, bú kém hơn: hoãn tắm, chỉ lau mặt, cổ, tay, vùng mông và liên hệ nhân viên y tế.
- Không tắm nước lạnh, không chườm đá, không lau rượu, cồn, gừng cho bé.
- Không tự cho bé dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Đọc chi tiết: Bé bị sổ mũi có nên tắm không? Hắt hơi, sốt thì tắm thế nào?
Tắm lá cho trẻ sơ sinh: nên hay không?
Tắm lá là phong tục quen thuộc ở nhiều gia đình, với mong muốn bé mát da, hết rôm, ít mẩn. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh cho thấy tắm lá tốt hơn nước ấm sạch, và không có loại lá nào được xác nhận an toàn cho mọi bé.
Rủi ro là có thật: lá không rõ nguồn có thể mang vi khuẩn hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; bé có thể dị ứng, viêm da. Báo chí từng ghi nhận ca bé 20 ngày tuổi phải nhập viện vì mẩn đỏ toàn thân, loét miệng mũi sau khi được tắm nước lá. Thuốc tím ở dạng tinh thể hoặc đậm đặc có thể gây bỏng da và rất độc nếu nuốt phải. Nước cốt chanh dễ làm da bé xót và có thể gây viêm da khi gặp nắng.
Vì vậy, Từ Tâm Care không khuyến khích tắm lá cho trẻ sơ sinh. Bài chi tiết có bảng tổng hợp các loại hay dùng, cách giảm rủi ro nếu gia đình vẫn muốn dùng, và cách chăm sóc rôm, chàm sữa, vàng da đúng hướng.
Đọc chi tiết: Tắm lá cho trẻ sơ sinh: loại nào an toàn, loại nào nên tránh
Sữa tắm, dầu gội, phấn rôm: dùng gì cho bé?
Bé sơ sinh không cần nhiều sản phẩm. NHS cho biết có thể chỉ dùng nước thường, hoặc thêm sữa tắm dạng lỏng phù hợp với em bé. AAP khuyên dùng xà phòng tiết kiệm vì dễ làm khô da; nếu dùng, chọn loại dịu nhẹ, pH trung tính, không phụ gia và tráng sạch ngay.
| Sản phẩm | Có cần không? | Lưu ý |
|---|---|---|
| Sữa tắm em bé | Không bắt buộc | Dùng ít, loại dịu nhẹ, tráng sạch |
| Dầu gội | Không bắt buộc | AAP gợi ý gội tóc 2–3 lần mỗi tuần |
| Dầu, kem dưỡng | Khi da khô | Chỉ dùng loại dành cho em bé; hỏi nhân viên y tế nếu da bé nhạy cảm |
| Phấn rôm | Không cần | Bột mịn có thể bay vào đường thở của bé |
| Nước hoa, tinh dầu, sản phẩm người lớn | Không dùng | Dễ kích ứng da |
Nếu da bé có vấn đề như rôm sảy hay chàm sữa, bố mẹ xem thêm bài rôm sảy ở trẻ sơ sinh. Sau khi tắm, vài phút massage cho trẻ sơ sinh có thể giúp bé thư giãn.
An toàn khi tắm: đuối nước, bỏng, trượt ngã
An toàn quan trọng hơn mọi chi tiết khác của buổi tắm. Những nguyên tắc dưới đây được NHS, AAP và Raising Children nhắc đi nhắc lại:
- Không bao giờ để bé một mình trong chậu, dù chỉ một giây. Trẻ có thể đuối nước trong vài xăng-ti-mét nước. Nếu phải rời đi, hãy quấn bé vào khăn và bế theo.
- Không nhờ trẻ lớn trông bé trong lúc tắm.
- Không dùng ghế tắm để “giữ hộ” bé. NHS dẫn khuyến cáo không dùng ghế tắm cho em bé vì nguy cơ đuối nước.
- Giữ đầu bé luôn trên mặt nước, đổ bỏ nước ngay sau khi tắm xong.
- Phòng bỏng: pha nước lạnh trước, nóng sau; để ấm nước sôi xa khu vực tắm.
- Phòng trượt ngã: đặt chậu trên mặt phẳng chắc chắn, vừa tầm tay; sàn khô, có thảm chống trơn.
- Tập trung: không vừa tắm vừa dùng điện thoại hay làm việc khác.
Khi nào nên tạm hoãn tắm cho bé?
Có những lúc nên dời buổi tắm, chỉ lau người cho bé:
- Bé vừa bú no, hoặc đang đói, đang quấy khóc nhiều.
- Phòng lạnh, gió lùa mà chưa che chắn được.
- Bé mệt, bú kém, li bì hoặc đang sốt; lúc này cần liên hệ bác sĩ.
- Da bé đang có vết thương hở, phồng rộp, bỏng.
- Người tắm đang mệt, vội, hoặc chỉ có một mình mà chưa chuẩn bị đủ đồ.
Hoãn một buổi tắm không ảnh hưởng gì tới sức khoẻ của bé. Lau sạch các nếp gấp da và vùng mặc tã là đủ cho ngày hôm đó. Giữ vùng tã khô thoáng cũng giúp phòng hăm tã ở trẻ sơ sinh.
Có nên thuê người tắm bé tại nhà?
Những ngày đầu sau sinh, mẹ còn mệt, bố bận đi làm, ông bà ở xa hoặc lớn tuổi. Nhiều gia đình chọn thuê người tắm bé trong 1–2 tuần đầu để vừa có người làm, vừa học cách làm.
Khi cân nhắc, gia đình nên hỏi rõ: người tắm có được đào tạo chăm sóc trẻ sơ sinh không, có quan sát rốn, da, vàng da không, có hướng dẫn bố mẹ tự làm không, và có tuân thủ nguyên tắc không dùng lá, thuốc tím hay chất lạ khi tắm bé không. Bài tiêu chí chọn dịch vụ có đầy đủ các câu hỏi nên đặt ra.
Nếu muốn hình dung trước một buổi tắm bé tại nhà diễn ra thế nào, từ lúc chuyên viên đến, chuẩn bị phòng, tắm, chăm sóc rốn đến khi hướng dẫn bố mẹ, gia đình có thể đọc bài mô tả riêng.
Đọc chi tiết: Có nên thuê người tắm bé sơ sinh tại nhà? Lợi ích và lưu ý và Một buổi tắm bé tại nhà của Từ Tâm Care diễn ra như thế nào?
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường bắt đầu bằng việc hỏi giờ bú, giờ ngủ và tình trạng rốn của bé, rồi mới chọn giờ tắm. Phòng được đóng kín, nước được đo bằng nhiệt kế, đồ dùng được xếp sẵn theo thứ tự trước khi cởi đồ cho bé. Trong lúc tắm, chuyên viên quan sát da, rốn, màu da và cách bé phản ứng để báo lại cho gia đình. Cuối buổi, chuyên viên để bố mẹ tự làm một phần dưới sự hướng dẫn, để gia đình quen tay dần.
Khi nào cần đi khám?
Buổi tắm là lúc tốt nhất để quan sát toàn thân bé. Hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế khi thấy:
- Bé dưới 3 tháng tuổi có thân nhiệt từ 38°C trở lên; bé 3–6 tháng từ 39°C trở lên.
- Thân nhiệt dưới 36,5°C dù đã ủ ấm, tay chân lạnh, bé kém bú.
- Rốn đỏ lan ra xung quanh, chảy mủ, có mùi hôi hoặc chảy máu không cầm.
- Da hoặc lòng trắng mắt vàng, nhất là vàng xuất hiện trong 24 giờ đầu hoặc lan xuống lòng bàn tay, bàn chân. Xem bài vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh.
- Mẩn đỏ lan rộng, phồng rộp, bong da, loét miệng sau khi dùng lá hay chất lạ khi tắm.
- Bé bị bỏng nước, dù vết bỏng nhỏ.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay khi bé thở rất nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rên; môi hoặc da tím tái; li bì, khó đánh thức; co giật; hoặc bé bị đuối nước, dù đã tỉnh lại. Danh sách đầy đủ có trong bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh.
Bố mẹ có thể tìm thêm các chủ đề khác trong chuyên mục Trẻ sơ sinh. Nếu gia đình cần người tắm bé và hướng dẫn trực tiếp trong những tuần đầu, Từ Tâm Care có dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Tắm cho bé sơ sinh cần lưu ý gì nhất?
Bốn điều quan trọng nhất: phòng ấm kín gió, nước ấm khoảng 37–38°C, buổi tắm ngắn gọn và không bao giờ rời tay khỏi bé. Khi rốn chưa rụng thì tắm lau, giữ rốn sạch và khô.
Có cần tắm cho trẻ sơ sinh mỗi ngày không?
Không bắt buộc. AAP cho biết khoảng 3 lần mỗi tuần có thể là đủ; những ngày còn lại mẹ lau mặt, cổ, tay và vùng mông. Nếu bé thích tắm và da không khô, tắm hằng ngày cũng không sao.
Tắm cho bé lúc mấy giờ là tốt nhất?
Không có giờ cố định. Nên chọn lúc ấm trong ngày, khi bé tỉnh táo, không đói và không vừa bú no, thường là giữa hai cữ bú.
Bé chưa rụng rốn có tắm được không?
Được, nhưng nên tắm lau thay vì ngâm bé vào chậu cho đến khi cuống rốn rụng. Nếu lỡ làm ướt rốn, chỉ cần thấm khô nhẹ và để rốn thoáng khí.
Bé sốt có nên tắm không?
Với bé dưới 3 tháng tuổi có thân nhiệt từ 38°C, việc cần làm trước tiên là liên hệ bác sĩ. Không tắm nước lạnh hay chườm lạnh để hạ sốt cho bé.
Có nên tắm lá cho trẻ sơ sinh không?
Từ Tâm Care không khuyến khích. Chưa có bằng chứng cho thấy tắm lá tốt hơn nước ấm sạch, trong khi lá không rõ nguồn, thuốc tím hay nước chanh có thể gây dị ứng, bỏng hoặc nhiễm khuẩn.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
