Cách tắm cho trẻ sơ sinh an toàn gồm ba điều cốt lõi: phòng ấm kín gió, nước ấm vừa phải (thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay), và luôn giữ một tay đỡ bé suốt thời gian tắm. Khi rốn chưa rụng, bố mẹ chỉ cần lau người bằng khăn ấm; mỗi lần tắm nên gọn trong vài phút để bé không bị lạnh.
Lần đầu tự tay tắm cho con, nhiều bố mẹ thấy lo vì bé quá nhỏ và mềm. Điều đó rất bình thường. Bài viết này đi từng bước, từ chuẩn bị đồ dùng, nhiệt độ nước tắm bé, đến cách bế đỡ và những lỗi hay gặp, để mẹ tự tin hơn ngay từ buổi tắm đầu tiên.
Khi nào tắm bé sơ sinh lần đầu và tắm bao lâu một lần?
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nên chờ ít nhất 24 giờ sau sinh mới tắm bé lần đầu. Nếu gia đình có lý do riêng, cũng nên đợi tối thiểu 6 giờ. Khoảng thời gian này giúp bé ổn định thân nhiệt và giữ lớp chất gây tự nhiên bảo vệ da.
Bé sơ sinh không cần tắm mỗi ngày. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết khoảng 3 lần mỗi tuần trong năm đầu là đủ, vì tắm quá thường xuyên dễ làm da bé khô. Những ngày không tắm, mẹ chỉ cần lau mặt, cổ, tay và vùng mông cho bé.
| Giai đoạn | Cách làm sạch phù hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ngày đầu sau sinh | Chưa tắm, giữ ấm và da kề da | Chờ ít nhất 24 giờ (tối thiểu 6 giờ) |
| Khi rốn chưa rụng | Lau người bằng khăn ấm (tắm lau) | Giữ cuống rốn khô, không ngâm nước |
| Sau khi rốn rụng và lành | Có thể tắm trong chậu | Nước sâu khoảng 5 cm, luôn đỡ bé |
| Những ngày không tắm | Lau mặt, cổ, tay, vùng mông | Lau khô kỹ các nếp gấp da |
Chuẩn bị trước khi tắm bé sơ sinh lần đầu
Chuẩn bị đủ đồ trước giúp mẹ không phải rời tay khỏi bé giữa chừng. Đây là nguyên tắc an toàn quan trọng nhất của buổi tắm.
- Phòng tắm: ấm, kín gió, tắt quạt và điều hoà thổi thẳng.
- Chậu tắm sạch đặt trên mặt phẳng chắc chắn, vừa tầm tay người tắm.
- Hai khăn mềm: một khăn lau người, một khăn to để quấn bé ngay sau tắm.
- Bông hoặc khăn xô sạch để lau mắt, mặt.
- Sữa tắm dịu nhẹ dành riêng cho em bé (không bắt buộc, nước sạch là đủ).
- Tã, quần áo sạch xếp sẵn theo thứ tự mặc.
- Nhiệt kế đo nước nếu có.
Nhiệt độ nước tắm bé bao nhiêu là vừa?
Nước tắm nên ấm chứ không nóng. Nhiều hướng dẫn chăm sóc trẻ nhỏ dùng mốc khoảng 37–38°C, gần với thân nhiệt. Nếu không có nhiệt kế, mẹ thử bằng mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay; thấy ấm dễ chịu là được.
Khi pha nước, hãy cho nước lạnh vào trước rồi mới thêm nước nóng, khuấy đều để không còn chỗ nóng cục bộ. AAP cũng khuyên chỉnh bình nóng lạnh để nước ở vòi không vượt quá khoảng 49°C, giảm nguy cơ bỏng.
Cách tắm cho trẻ sơ sinh: các bước tại nhà
Tắm lau khi rốn chưa rụng
Theo AAP, chỉ nên tắm lau (lau người bằng khăn ấm) cho đến khi cuống rốn rụng, thường trong khoảng 1–2 tuần. Cách làm:
- Rửa tay sạch. Đặt bé nằm ngửa trên khăn khô, ủ ấm phần cơ thể chưa lau.
- Lau mắt bằng bông thấm nước ấm, mỗi bên mắt một miếng bông riêng, lau từ góc trong ra góc ngoài.
- Lau mặt, sau tai và vành tai ngoài. Không ngoáy sâu vào tai hay mũi.
- Lau cổ, nách, tay, kẽ ngón; lau khô ngay từng phần.
- Lau ngực, bụng, lưng, chân. Tránh làm ướt cuống rốn; nếu rốn dính bẩn, lau nhẹ bằng nước sạch rồi thấm khô.
- Lau vùng mông và bộ phận sinh dục sau cùng, từ trước ra sau.
- Mặc tã (gấp mép tã dưới rốn) và quần áo, quấn ấm.
Tắm trong chậu khi rốn đã rụng
- Đổ nước vào chậu sâu khoảng 5 cm, thử lại nhiệt độ nước.
- Cởi đồ, giữ bé trong khăn. Gội đầu trước: một tay đỡ đầu và gáy, ngả bé nằm trên cẳng tay mẹ, dùng tay kia vốc nước lên tóc rồi lau khô ngay.
- Từ từ thả bé vào chậu, chân xuống trước. Một tay luôn đỡ đầu, cổ và vai bé.
- Dùng tay còn lại rửa nhẹ cổ, nách, tay, bụng, chân, lưng. Vốc nước ấm lên người để bé không lạnh.
- Rửa vùng mông và sinh dục sau cùng.
- Bế bé ra, quấn ngay vào khăn khô, thấm khô kỹ các nếp gấp ở cổ, nách, bẹn.
- Mặc tã, quần áo. Buổi tắm nên gọn, chỉ trong vài phút, để bé không bị mất nhiệt.
Sau khi tắm, đây là thời điểm thuận lợi để massage cho trẻ sơ sinh vài phút, giúp bé thư giãn và gắn kết với bố mẹ.
Những điều không nên làm khi tắm bé
- Không bao giờ để bé một mình trong chậu, dù chỉ một giây. NHS (Anh) lưu ý trẻ có thể đuối nước trong vài xăng-ti-mét nước mà không phát ra tiếng động.
- Không nhờ trẻ lớn trông bé khi tắm.
- Không dùng ghế tắm như một cách “giữ hộ” bé để rời tay.
- Không ngâm cuống rốn khi chưa rụng, không bôi các chất lạ lên rốn. Xem thêm cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.
- Không dùng nước quá nóng, không pha nước nóng khi bé đang ở trong chậu.
- Không dùng sữa tắm, dầu, phấn dành cho người lớn; chỉ dùng sản phẩm phù hợp với em bé.
- Không chà xát mạnh, không cố lấy hết lớp chất gây hay vảy da đầu.
- Không tắm ngay khi bé vừa bú no hoặc đang đói, quấy khóc.
Giữ da bé khoẻ sau khi tắm
Da trẻ sơ sinh mỏng và dễ khô. Sau tắm, mẹ thấm khô thay vì chà, đặc biệt ở các nếp gấp. Nếu cần dưỡng ẩm, chỉ dùng sản phẩm dành cho em bé và hỏi ý kiến nhân viên y tế khi bé có da nhạy cảm.
Vùng mặc tã cần được giữ khô thoáng. Thay tã kịp thời và lau sạch sau mỗi lần đi vệ sinh giúp hạn chế tình trạng trẻ sơ sinh bị hăm tã.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường chuẩn bị đầy đủ đồ dùng và kiểm tra nhiệt độ phòng trước khi cởi đồ cho bé. Với bé còn cuống rốn, chuyên viên ưu tiên tắm lau từng phần và ủ ấm phần đã lau xong. Chuyên viên cũng hướng dẫn bố mẹ tự thực hành ngay trong buổi đầu để quen tay. Một nguyên tắc luôn được giữ: tay không rời khỏi bé cho đến khi bé được quấn khăn an toàn.
Khi nào cần đi khám?
Buổi tắm cũng là lúc tốt để quan sát toàn thân bé. Hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế khi thấy:
- Rốn tiết dịch vàng có mùi hôi, da quanh chân rốn đỏ lan, hoặc bé khóc khi chạm vào rốn.
- Rốn chảy máu liên tục (vài giọt máu khi cuống rốn bong là bình thường).
- Da hoặc lòng trắng mắt vàng, nhất là vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, hoặc vàng lan tới lòng bàn tay, bàn chân.
- Bé sốt từ 37,5°C trở lên hoặc thân nhiệt dưới 35,5°C, người lạnh, tím tái sau tắm.
- Bé bị bỏng nước dù nhẹ, có phồng rộp.
- Bé li bì, khó đánh thức, bỏ bú, thở nhanh hoặc co giật: gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tắm cho trẻ sơ sinh mỗi ngày không?
Không bắt buộc. Theo AAP, khoảng 3 lần mỗi tuần trong năm đầu là đủ; những ngày còn lại mẹ lau mặt, cổ, tay và vùng mông cho bé. Thời tiết nóng, bé ra nhiều mồ hôi thì có thể tắm lau thường hơn.
Tắm bé sơ sinh lần đầu nên vào lúc nào trong ngày?
Nên chọn lúc trời ấm, thường là cuối buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Tránh tắm ngay sau khi bé vừa bú no hoặc lúc bé đang đói; chọn khoảng giữa hai cữ bú, khi bé tỉnh táo và dễ chịu.
Nhiệt độ nước tắm bé bao nhiêu là an toàn?
Nước nên ấm, khoảng 37–38°C, gần thân nhiệt. Không có nhiệt kế thì thử bằng khuỷu tay hoặc mặt trong cổ tay. Luôn pha nước lạnh trước, nước nóng sau và khuấy đều.
Bé khóc khi tắm có sao không?
Nhiều bé khóc vì lạnh hoặc lạ cảm giác nước. Mẹ giữ phòng ấm, ủ khăn phần chưa tắm, nói chuyện nhẹ nhàng và rút ngắn thời gian tắm. Bé thường quen dần sau vài lần.
Bố mẹ có thể đọc thêm các bài khác trong chuyên mục Trẻ sơ sinh, hoặc xem bức tranh tổng quát trong cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu. Nếu cần người hướng dẫn trực tiếp, Từ Tâm Care có dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?