Trẻ sơ sinh bị hăm tã là khi vùng da đóng tã bị đỏ, rát, có thể nổi mẩn hoặc bong da, chủ yếu do da tiếp xúc lâu với nước tiểu, phân và cọ xát. Đa số trường hợp nhẹ sẽ đỡ sau khoảng 3 ngày nếu bố mẹ thay tã thường xuyên, vệ sinh nhẹ nhàng, để da khô thoáng và dùng kem bảo vệ da phù hợp.
Hăm tã khiến bé khó chịu, quấy khóc khi thay tã hoặc khi đi tiểu. Tin vui là phần lớn hăm tã có thể phòng được bằng những thói quen đơn giản hằng ngày. Bài viết dưới đây giúp bố mẹ nhận biết hăm tã, chăm sóc đúng cách tại nhà và biết khi nào cần cho bé đi khám.
Hăm tã là gì? Dấu hiệu nhận biết
Hăm tã là tình trạng viêm kích ứng ở vùng da được tã che phủ: mông, bẹn, bộ phận sinh dục và nếp đùi. Da trẻ sơ sinh mỏng, hàng rào bảo vệ chưa hoàn thiện, nên dễ bị tổn thương khi ẩm ướt lâu. Theo NHS (Anh), các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Mảng da đỏ hoặc trợt ở mông, hoặc lan khắp vùng đóng tã.
- Da khô, có vảy, hoặc nổi mụn nhỏ, mụn nước.
- Bé quấy khóc, khó chịu khi thay tã, khi lau rửa hoặc khi đi tiểu, đi ngoài.
- Trên làn da sẫm màu, vết đỏ có thể khó thấy hơn; bố mẹ chú ý thêm vùng da sần, bóng hoặc bé đau khi chạm vào.
Nguyên nhân thường gặp
| Nguyên nhân | Giải thích ngắn |
|---|---|
| Tã ướt, tã bẩn lâu | Nước tiểu và phân làm da ẩm, mềm và dễ tổn thương. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. |
| Cọ xát | Tã quá chật hoặc chất liệu thô cọ vào da khi bé cựa quậy. |
| Bé đi ngoài nhiều lần | Phân lỏng, đi ngoài nhiều lần trong ngày dễ gây kích ứng hơn. |
| Sản phẩm gây kích ứng | Xà phòng, khăn ướt có cồn hoặc hương liệu, sữa tắm tạo bọt, phấn rôm, nước xả vải. |
| Nhiễm nấm hoặc vi khuẩn | Hay gặp khi hăm kéo dài, da đỏ tươi, ẩm, có nốt lan vào nếp gấp. Cần bác sĩ thăm khám. |
| Đang dùng thuốc | NHS ghi nhận một số thuốc (ví dụ kháng sinh) có thể làm bé dễ bị hăm hơn. |
Đi ngoài nhiều lần là một yếu tố dễ gây hăm. Để biết bé đi ngoài như thế nào là bình thường, bố mẹ tham khảo bài phân của trẻ sơ sinh: màu sắc nào bình thường.
Cách chăm sóc khi trẻ sơ sinh bị hăm tã
Mục tiêu là giữ da sạch, khô và được bảo vệ. Bố mẹ có thể làm theo các bước sau mỗi lần thay tã:
- Rửa tay sạch và chuẩn bị sẵn tã mới, khăn mềm, nước ấm, kem bảo vệ da trước khi mở tã.
- Tháo tã bẩn và lau từ trước ra sau, nhất là với bé gái, để tránh đưa phân về phía bộ phận sinh dục.
- Làm sạch bằng nước ấm với bông hoặc khăn mềm. Nếu dùng khăn ướt, chọn loại không cồn, không hương liệu. Làm sạch kỹ các nếp gấp ở bẹn, mông.
- Thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm, không chà xát. Có thể để da khô tự nhiên thêm vài phút.
- Cho da “thở”: nếu phòng đủ ấm, để bé nằm trên tấm lót không đóng tã một lúc. NHS lưu ý đóng tã liên tục làm hăm dễ xảy ra hơn.
- Thoa một lớp mỏng kem bảo vệ da (kem chống hăm dạng hàng rào) lên vùng da đỏ, theo tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ.
- Đóng tã mới vừa vặn, không quá chặt, chừa khoảng hai ngón tay ở bụng. Với bé chưa rụng rốn, gấp mép tã xuống dưới rốn.
- Rửa tay lại sau khi thay tã xong.
Bao lâu thay tã một lần? Nguyên tắc chung là thay ngay khi tã ướt hoặc bẩn. Với trẻ sơ sinh, việc này thường rơi vào sau mỗi cữ bú và mỗi lần bé đi ngoài. Trước khi ngủ đêm, nên thay một chiếc tã mới vì bé sẽ đóng tã lâu hơn.
Hăm tã bôi gì cho an toàn?
Đây là câu hỏi bố mẹ hay đặt ra nhất. Với hăm tã nhẹ, các tổ chức nhi khoa như NHS và AAP thường hướng dẫn dùng kem bảo vệ da dạng hàng rào, không mùi, thoa thành lớp mỏng mỗi lần thay tã. Kem tạo lớp màng ngăn nước tiểu và phân tiếp xúc trực tiếp với da.
- Nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để chọn sản phẩm phù hợp với tuổi của bé.
- Chọn sản phẩm không hương liệu, ít thành phần.
- Không cần chà sạch hết lớp kem cũ mỗi lần thay tã nếu nó không dính phân; lau nhẹ phần bẩn rồi thoa thêm.
- Kem có thành phần điều trị (chống nấm, chống viêm, kháng khuẩn) chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ, sau khi đã thăm khám.
Phòng ngừa hăm tã hằng ngày
- Thay tã thường xuyên, không để bé đóng một chiếc tã quá lâu.
- Chọn tã có độ thấm hút tốt, đúng kích cỡ theo cân nặng của bé.
- Tránh quần ni lông bọc ngoài tã vải vì làm vùng da bí hơi.
- Tắm cho bé đều đặn bằng nước ấm. NHS khuyên có thể tắm hằng ngày khi bé bị hăm, nhưng không quá hai lần mỗi ngày.
- Giặt tã vải, quần áo bằng chất tẩy dịu nhẹ, xả thật sạch.
Cách tắm đúng cũng góp phần giữ da bé khỏe. Bố mẹ có thể xem lại các bước trong bài hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn cho bố mẹ lần đầu.
Những điều không nên làm
- Không dùng phấn rôm cho vùng hăm. NHS khuyên tránh phấn rôm; bột phấn có thể bết lại ở nếp da và bé có thể hít phải.
- Không dùng xà phòng, sữa tắm tạo bọt, nước hoa, cồn lên vùng da đang đỏ.
- Không chà xát mạnh khi lau hoặc lau khô.
- Không tự ý bôi kem có thành phần điều trị hoặc thuốc mỡ kháng sinh mua sẵn. AAP lưu ý một số thành phần trong thuốc mỡ kháng sinh không kê đơn có thể làm da kích ứng thêm.
- Không đắp lá, bôi các loại nước lá truyền miệng lên vùng da trợt. Nhiều gia đình quen tắm lá cho bé; nếu muốn dùng, hãy hỏi ý kiến nhân viên y tế và tuyệt đối không đắp bã lá lên vết trợt vì có nguy cơ nhiễm trùng.
- Không đóng tã quá chặt với mong muốn chống tràn.
Muốn tìm hiểu thêm các chủ đề khác như tắm, rốn, giấc ngủ, bố mẹ có thể đọc cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu hoặc chuyên mục trẻ sơ sinh. Nếu gia đình cần người trực tiếp hướng dẫn thay tã, tắm bé và theo dõi da bé những ngày đầu, có thể tìm hiểu dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường kiểm tra kỹ các nếp bẹn và nếp mông của bé ở mỗi lần thay tã, vì hăm hay bắt đầu ở những chỗ khó nhìn. Chuyên viên ưu tiên làm sạch bằng nước ấm và thấm khô thật kỹ trước khi thoa lớp kem bảo vệ mỏng. Nhiều trường hợp chỉ cần đổi sang tã đúng cỡ, thay tã đúng lúc và cho bé vài lần không đóng tã mỗi ngày là vùng da đỡ đỏ rõ. Nếu sau 2–3 ngày da không cải thiện, chuyên viên sẽ khuyên gia đình đưa bé đi khám thay vì thử thêm sản phẩm khác.
Khi nào cần đi khám?
Hãy đưa bé đi khám bác sĩ nhi hoặc da liễu nếu:
- Hăm không đỡ sau 2–3 ngày chăm sóc đúng cách, hoặc nặng hơn, lan rộng.
- Da đỏ tươi, ẩm, có nốt mụn đỏ hoặc trắng lan vào nếp gấp (có thể do nấm).
- Có mụn nước, mụn mủ, vảy vàng, chảy dịch hoặc trợt loét.
- Bé đau nhiều, quấy khóc liên tục, bỏ bú.
- Hăm xuất hiện khi bé đang dùng thuốc theo đơn.
- Bé có sốt kèm theo. Với bé dưới 3 tháng tuổi, sốt từ 38°C là cần khám ngay.
Gọi cấp cứu 115 nếu bé li bì khó đánh thức, thở nhanh hoặc tím tái, nổi ban không mất đi khi ấn, hoặc co giật. Xem thêm danh sách dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh để không bỏ sót.
Câu hỏi thường gặp
Hăm tã bao lâu thì khỏi?
Hăm tã nhẹ thường đỡ rõ sau khoảng 3 ngày nếu được chăm sóc đúng: thay tã thường xuyên, giữ da khô và thoa kem bảo vệ. Nếu sau 2–3 ngày không đỡ hoặc nặng hơn, bố mẹ nên cho bé đi khám.
Trẻ sơ sinh bị hăm tã có nên dùng tã vải không?
Cả tã vải và tã giấy đều dùng được, điều quan trọng là thay ngay khi ướt hoặc bẩn. Tã vải cần giặt sạch, xả kỹ và không bọc thêm quần ni lông bên ngoài.
Có nên dùng phấn rôm cho bé bị hăm không?
Không nên. NHS khuyên tránh phấn rôm cho vùng đóng tã. Bột phấn có thể vón lại ở nếp da gây kích ứng và bé có thể hít phải bụi phấn.
Hăm tã bôi gì cho bé an toàn?
Với hăm nhẹ, có thể thoa lớp mỏng kem bảo vệ da dạng hàng rào, không mùi, theo tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ. Kem có thành phần điều trị chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ sau khi khám.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?