Vệ sinh rốn trẻ sơ sinh đúng cách hiện nay rất đơn giản: giữ cuống rốn sạch và khô, để hở cho thoáng, chỉ lau bằng nước sạch khi rốn dính bẩn rồi thấm khô. Cuống rốn thường tự rụng sau khoảng 1–2 tuần. Bố mẹ không cần bôi thêm gì nếu bác sĩ không chỉ định.
Cuống rốn là phần còn lại của dây rốn sau khi được kẹp và cắt lúc sinh. Nó sẽ khô dần, chuyển màu sẫm rồi tự bong ra. Bài viết giúp mẹ biết rốn bao lâu thì rụng, chăm sóc từng ngày ra sao và nhận ra sớm dấu hiệu nhiễm trùng rốn để đưa bé đi khám kịp thời.
Rốn bao lâu thì rụng? Diễn tiến bình thường của cuống rốn
Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), cuống rốn thường rụng khi bé được khoảng 1–2 tuần tuổi. Nếu đến 3 tuần tuổi mà cuống rốn vẫn chưa rụng, bố mẹ nên đưa bé đi khám.
| Thời điểm | Cuống rốn trông thế nào | Bố mẹ cần làm gì |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, còn ẩm, có thể còn kẹp rốn | Giữ khô, gấp tã dưới rốn, không kéo kẹp |
| Những ngày tiếp theo | Khô, teo nhỏ, chuyển nâu sẫm hoặc đen | Tiếp tục để thoáng, quan sát mỗi lần thay tã |
| Khoảng 1–2 tuần | Cuống rốn bong ra, có thể rỉ vài giọt máu | Lau nhẹ bằng nước sạch, thấm khô |
| Sau khi rụng | Lõm rốn hồng, khô dần | Theo dõi tiết dịch, mùi, đỏ da |
| Quá 3 tuần chưa rụng | Cuống rốn vẫn còn | Đưa bé đi khám |
Vài giọt máu dính tã lúc cuống rốn bong là bình thường. Ngược lại, máu chảy liên tục là dấu hiệu cần gọi bác sĩ ngay.
Vì sao khuyến cáo “giữ rốn sạch và khô”?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị chăm sóc rốn “sạch và khô” cho trẻ sinh tại cơ sở y tế và trẻ ở nơi có điều kiện vệ sinh tốt. Việc bôi thêm dung dịch sát khuẩn lên rốn chỉ được cân nhắc trong một số bối cảnh đặc biệt và do nhân viên y tế quyết định.
AAP cũng cho biết không cần dùng cồn để lau cuống rốn; giữ sạch là đủ. Môi trường khô thoáng giúp cuống rốn khô nhanh và tự bong đúng thời gian.
Cách vệ sinh rốn trẻ sơ sinh tại nhà theo từng bước
- Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước và sau khi chạm vào vùng rốn.
- Quan sát cuống rốn mỗi lần thay tã: màu sắc, độ ẩm, mùi, vùng da xung quanh.
- Chỉ lau khi rốn bẩn: nếu dính nước tiểu hoặc phân, dùng bông hoặc khăn xô sạch thấm nước ấm, lau nhẹ quanh chân rốn.
- Thấm khô bằng khăn sạch, khô. Không chà xát.
- Gấp mép tã xuống dưới rốn để rốn không bị cọ và không dính nước tiểu.
- Mặc áo rộng, thoáng, không băng kín hay quấn chặt bụng.
- Tắm lau thay vì ngâm bé trong chậu cho đến khi cuống rốn rụng. Xem thêm hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn.
Chăm sóc sau khi rốn đã rụng
Sau khi cuống rốn bong, lõm rốn có thể còn hơi ẩm vài ngày. Mẹ tiếp tục lau nhẹ bằng nước sạch khi bẩn và thấm khô. Khi lõm rốn đã khô hẳn, bé có thể bắt đầu tắm trong chậu.
Những điều không nên làm khi chăm sóc rốn
- Không tự kéo, cắt hay cạy cuống rốn cho nhanh rụng.
- Không đắp lá, tro bếp, bột, nghệ, dầu hay bất kỳ chất gì lên rốn theo kinh nghiệm truyền miệng.
- Không băng kín, dán băng keo, hay đặt đồng xu lên rốn.
- Không tự bôi thuốc, kem hay dung dịch sát khuẩn; chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ.
- Không ngâm bé trong chậu nước khi cuống rốn chưa rụng.
- Không đóng tã đè lên rốn.
Góc nhìn về một số quan niệm dân gian
Ông bà ngày trước thường đắp thứ này thứ kia lên rốn với mong muốn rốn nhanh lành. Đó là tấm lòng thương cháu rất đáng quý. Tuy vậy, các chất không vô khuẩn khi đắp lên vết thương hở có thể mang vi khuẩn vào cơ thể bé; vì thế WHO khuyên thay các tập quán này bằng cách giữ rốn sạch và khô.
Với tình trạng lồi rốn khi bé khóc (thoát vị rốn), AAP cho biết đa số tự khỏi trong khoảng 12–18 tháng và khuyên không dán băng hay đè đồng xu lên rốn.
Dấu hiệu nhiễm trùng rốn và các vấn đề thường gặp
Nhiễm trùng rốn cần được bác sĩ điều trị, không tự xử lý tại nhà. Mẹ hãy để ý các dấu hiệu sau:
- Chân rốn tiết dịch vàng, đục, có mùi hôi.
- Da quanh chân rốn đỏ, sưng, đỏ lan rộng dần.
- Bé khóc khi chạm vào rốn hoặc vùng da xung quanh.
- Bé kèm sốt, bú kém, li bì.
Một tình trạng khác là u hạt rốn: một khối nhỏ màu hồng, ẩm, có thể rỉ dịch trong. Theo AAP, u hạt thường tự lành trong khoảng một tuần; nếu không, bác sĩ nhi sẽ xử trí đơn giản tại phòng khám.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường kiểm tra rốn ở mỗi lần thay tã và hướng dẫn bố mẹ cách gấp mép tã sao cho rốn luôn thoáng. Chuyên viên ưu tiên tắm lau cho bé đến khi cuống rốn rụng, và không bôi bất kỳ chất gì lên rốn nếu không có chỉ định. Gia đình cũng được nhắc ghi lại ngày cuống rốn rụng để báo khi đi tái khám. Nếu thấy rốn có mùi, đỏ da hoặc rỉ dịch đục, chuyên viên sẽ khuyên gia đình đưa bé đi khám ngay trong ngày.
Khi nào cần đi khám?
- Rốn có mùi hôi, chảy dịch vàng đục hoặc mủ.
- Da quanh rốn đỏ, sưng, nóng, vùng đỏ lan rộng.
- Rốn chảy máu liên tục, thấm ướt băng gạc hoặc tã (khác với vài giọt máu khi bong).
- Cuống rốn chưa rụng khi bé đã 3 tuần tuổi.
- Có khối hồng ẩm ở lõm rốn không tự lành sau khoảng một tuần.
- Bé sốt từ 37,5°C trở lên hoặc thân nhiệt dưới 35,5°C, bỏ bú, li bì: đưa bé đi khám ngay.
- Bé khó thở, tím tái, co giật, không đánh thức được: gọi cấp cứu 115.
Mẹ có thể tham khảo đầy đủ hơn trong bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có cần lau rốn bằng cồn mỗi ngày không?
Không cần. Theo AAP và WHO, giữ rốn sạch và khô là đủ cho đa số trẻ. Chỉ dùng dung dịch sát khuẩn khi có chỉ định của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
Rốn rụng rồi nhưng còn rỉ chút máu có sao không?
Vài giọt máu dính tã khi cuống rốn vừa bong là bình thường. Mẹ lau nhẹ, thấm khô và theo dõi. Nếu máu chảy liên tục hoặc thấm ướt tã, hãy gọi bác sĩ ngay.
Rốn trẻ sơ sinh có mùi hơi hôi là bình thường không?
Cuống rốn đang khô có thể có mùi nhẹ. Nhưng nếu mùi hôi rõ kèm dịch vàng đục, da quanh rốn đỏ hoặc bé khóc khi chạm vào, đó có thể là nhiễm trùng rốn và cần đi khám sớm.
Khi nào bé được tắm chậu bình thường?
Khi cuống rốn đã rụng và lõm rốn khô hẳn. Trước đó, mẹ tắm lau cho bé bằng khăn ấm để giữ rốn khô.
Chăm sóc rốn là một phần trong cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu. Bố mẹ xem thêm các bài trong chuyên mục Trẻ sơ sinh, hoặc tìm hiểu dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà của Từ Tâm Care.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?