Tắm bé chưa rụng rốn đúng cách là tắm lau: lau từng phần cơ thể bằng khăn ấm, không ngâm bé vào chậu cho đến khi cuống rốn rụng, thường sau 1–2 tuần. Nếu lỡ làm ướt rốn, mẹ chỉ cần thấm khô nhẹ và để rốn thoáng khí. Không bôi thêm bất cứ thứ gì lên rốn.
Nhiều bố mẹ lo tắm trẻ sơ sinh chưa rụng rốn sẽ làm nhiễm trùng, nên kiêng tắm hẳn. Thực ra bé vẫn cần được giữ sạch mỗi ngày. Điều cần làm là chọn cách tắm phù hợp và chăm sóc cuống rốn đúng. Bài viết này tập trung vào phần đó; các bước tắm chung có trong bài hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn.
Vì sao nên tắm lau khi bé chưa rụng rốn?
Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên chỉ tắm lau cho bé cho đến khi cuống rốn rụng, thường vào khoảng 1–2 tuần tuổi. Mayo Clinic cho biết cuống rốn thường rụng trong khoảng 1–3 tuần sau sinh.
Lý do chính là giữ cuống rốn sạch và khô để nó tự teo, khô và bong ra. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị chăm sóc rốn “sạch và khô” để phòng nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh. Tắm lau giúp mẹ chủ động tránh vùng rốn, đồng thời bé ít mất nhiệt hơn so với ngâm cả người trong nước.
| Giai đoạn | Cách tắm | Chăm sóc rốn |
|---|---|---|
| 24 giờ đầu sau sinh | Chưa tắm (WHO khuyên chờ ít nhất 24 giờ) | Để rốn khô, sạch theo hướng dẫn của cơ sở y tế |
| Cuống rốn còn | Tắm lau từng phần | Giữ khô, gấp mép tã dưới rốn, không bôi gì |
| Rốn vừa rụng, còn rỉ ít dịch | Tiếp tục tắm lau đến khi chân rốn khô | Lau nhẹ bằng nước sạch, thấm khô |
| Rốn rụng và chân rốn đã lành | Có thể tắm chậu | Lau khô rốn sau mỗi lần tắm |
Cách tắm bé chưa rụng rốn tại nhà
Trước khi bắt đầu, mẹ đóng cửa, tắt quạt và xếp sẵn đồ dùng: chậu nhỏ nước ấm, hai khăn mềm, bông sạch, tã và quần áo. Nước pha ở mức ấm dễ chịu, cách đo có trong bài nhiệt độ nước tắm cho bé.
- Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chạm vào bé và cuống rốn.
- Đặt bé nằm ngửa trên khăn khô, quấn hoặc đắp khăn lên phần cơ thể chưa lau.
- Lau mặt trước: mỗi bên mắt dùng một miếng bông riêng, lau từ trong ra ngoài, sau đó lau mặt và vành tai ngoài.
- Lau cổ, tay, nách, kẽ ngón, thấm khô ngay từng phần rồi đắp khăn lại.
- Lau ngực và bụng tránh vùng rốn. Đi vòng quanh, không chà vào cuống rốn.
- Lật nghiêng bé để lau lưng, một tay luôn đỡ bé.
- Lau chân, sau đó vùng mông và sinh dục sau cùng, từ trước ra sau.
- Kiểm tra rốn: nếu khô, sạch thì để nguyên. Nếu dính phân hoặc nước tiểu, xem mục bên dưới.
- Mặc tã gấp mép dưới rốn để rốn thoáng khí và không bị nước tiểu thấm vào, rồi mặc quần áo.
Gội đầu khi rốn chưa rụng
Mẹ vẫn gội đầu cho bé được. Quấn bé trong khăn, đỡ chắc đầu và cổ trên cẳng tay, giữ đầu bé phía trên chậu và mặt luôn cách xa mặt nước. Dùng tay kia vốc nước lên tóc, sau đó lau khô tóc ngay. Cách bế này giữ cho thân và rốn bé không bị ướt.
Lỡ làm ướt rốn hoặc rốn dính bẩn thì làm sao?
Đừng hoảng. Mayo Clinic cho biết làm ướt cuống rốn không gây hại. Điều quan trọng là làm khô sau đó.
- Rốn bị ướt nước: thấm khô nhẹ bằng khăn sạch hoặc bông khô, để rốn thoáng khí.
- Rốn dính phân hoặc nước tiểu: NHS hướng dẫn lau bằng bông sạch thấm nước ấm rồi thấm khô nhẹ. Mayo Clinic cũng cho biết có thể dùng khăn với nước và xà phòng dịu nhẹ, sau đó để khô.
- Có ít dịch trong hoặc lẫn chút máu quanh chân rốn: lau nhẹ bằng tăm bông thấm nước sạch, thấm khô.
Chi tiết về cách chăm sóc cuống rốn hằng ngày có trong bài cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.
Những điều không nên làm khi tắm bé chưa rụng rốn
- Không ngâm bé vào chậu khi cuống rốn chưa rụng.
- Không tự giật, cắt hay “gỡ giúp” cuống rốn, kể cả khi chỉ còn dính một chút. Hãy để rốn tự rụng.
- Không bôi cồn lên rốn nếu không có chỉ định của nhân viên y tế. Mayo Clinic lưu ý điều này.
- Không đắp lá, nghệ, tro, bột, dầu hay kem lên rốn.
- Không băng kín rốn hay đóng tã đè lên rốn.
- Không tắm bằng nước lá, vì rủi ro dị ứng và nhiễm khuẩn. Xem bài tắm lá cho trẻ sơ sinh.
- Không để bé một mình trên bàn thay tã hay giường cao dù chỉ một giây.
Khi nào bé được tắm chậu?
Khi cuống rốn đã rụng và chân rốn khô, lành, mẹ có thể chuyển sang tắm chậu. Sau khi rốn rụng, chân rốn có thể còn rỉ ít dịch hoặc vài giọt máu trong vài ngày; khi đó mẹ cứ tiếp tục tắm lau đến khi khô hẳn.
Nếu cuống rốn chưa rụng sau khoảng 2 tuần, AAP khuyên bố mẹ trao đổi với bác sĩ của bé. Phần lớn trường hợp chỉ cần theo dõi thêm, nhưng nên để nhân viên y tế đánh giá. Giờ tắm phù hợp cho bé trong giai đoạn này có trong bài tắm cho bé lúc mấy giờ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường kiểm tra cuống rốn trước và sau mỗi lần tắm, quan sát màu sắc, mùi và vùng da quanh chân rốn. Với bé còn cuống rốn, chuyên viên tắm lau từng phần và ủ ấm phần đã lau xong. Tã luôn được gấp mép dưới rốn. Nếu gia đình đã bôi thứ gì lên rốn theo kinh nghiệm dân gian, chuyên viên nhẹ nhàng giải thích và khuyên gia đình hỏi nhân viên y tế khi thấy rốn bất thường.
Khi nào cần đi khám?
Đưa bé đến cơ sở y tế khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Da quanh chân rốn đỏ, sưng và lan rộng ra xung quanh.
- Rốn chảy dịch vàng, đục như mủ, hoặc có mùi hôi.
- Rốn chảy máu liên tục, không phải chỉ vài giọt khi cuống rốn bong.
- Bé khóc, đau khi chạm vào vùng rốn.
- Bé dưới 3 tháng tuổi có thân nhiệt từ 38°C trở lên, bú kém, li bì.
- Cuống rốn chưa rụng sau khoảng 2 tuần, hoặc có khối lồi, ướt mãi ở chân rốn sau khi rụng.
Nếu bé tím tái, thở khó, co giật hoặc khó đánh thức, gọi cấp cứu 115 ngay.
Bố mẹ có thể đọc thêm các bài trong chuyên mục Trẻ sơ sinh và tổng hợp những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh. Trong những ngày đầu, Từ Tâm Care có dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà, gồm tắm bé và hướng dẫn chăm sóc rốn.
Câu hỏi thường gặp
Bé chưa rụng rốn có tắm hằng ngày được không?
Được, nếu tắm lau nhẹ nhàng và phòng đủ ấm. Bé không bắt buộc phải tắm mỗi ngày; những ngày không tắm, mẹ lau mặt, cổ, tay và vùng mông là đủ.
Lỡ làm ướt rốn khi tắm có sao không?
Làm ướt cuống rốn không gây hại. Mẹ chỉ cần thấm khô nhẹ bằng khăn hoặc bông sạch và để rốn thoáng khí, không cần bôi thêm gì.
Có cần sát trùng rốn mỗi lần tắm không?
Với bé sinh ở cơ sở y tế và được chăm sóc sạch, WHO khuyến nghị giữ rốn sạch và khô. Chỉ dùng thêm sản phẩm lên rốn khi có chỉ định của nhân viên y tế.
Rốn rụng rồi tắm chậu ngay được chưa?
Nên chờ chân rốn khô và lành hẳn. Nếu chân rốn còn rỉ dịch, tiếp tục tắm lau thêm vài ngày. Thấy chân rốn đỏ, có mủ hoặc mùi hôi thì đưa bé đi khám.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?