Chàm sữa ở trẻ sơ sinh là cách dân gian gọi viêm da cơ địa ở bé: những mảng da khô, đỏ, ráp, ngứa, hay gặp ở hai má. Chàm sữa khác với mụn sữa (nốt mụn nhỏ ở mặt, tự hết) và cứt trâu (vảy nhờn trên da đầu). Ba tình trạng này đều phổ biến; chăm sóc da dịu nhẹ là nền tảng, còn chàm cần bác sĩ hướng dẫn.
Làn da sơ sinh thay đổi liên tục trong những tháng đầu. Hôm nay mặt bé lấm tấm mụn, tuần sau da đầu đóng vảy vàng, có bé lại đỏ ráp hai má. Bài viết giúp bố mẹ phân biệt các vấn đề da thường gặp, biết cách chăm sóc an toàn tại nhà và khi nào cần đưa bé đi khám.
Phân biệt chàm sữa, mụn sữa, cứt trâu và hạt kê
| Tình trạng | Thời điểm hay gặp | Trông như thế nào | Diễn tiến |
|---|---|---|---|
| Hạt kê (milia) | Ngay từ lúc sinh | Hạt trắng hoặc vàng nhỏ như đầu kim ở mũi, má, cằm | Theo AAP, thường tự hết trong 2–3 tuần đầu |
| Mụn sữa (mụn trứng cá sơ sinh) | Khoảng tuần thứ 2–5 | Nốt đỏ nhỏ, có thể có đầu trắng, ở má, trán, mũi | Tự lặn dần trong vài tuần đến vài tháng |
| Cứt trâu (vảy nhờn da đầu) | Khoảng 3 tuần đến 2 tháng tuổi | Vảy vàng, nhờn, bám thành mảng trên da đầu, có khi ở lông mày, sau tai | Thường không ngứa; đa số hết trước 1 tuổi |
| Chàm sữa (viêm da cơ địa) | Thường sau vài tuần đến vài tháng tuổi | Mảng da khô, đỏ, ráp, ngứa, hay ở hai má, có thể ở khuỷu tay, đầu gối | Hay tái đi tái lại, cần chăm sóc da lâu dài |
Nếu bé nổi nốt đỏ li ti ở cổ, lưng sau khi bị nóng, đó nhiều khả năng là rôm sảy. Bố mẹ xem thêm bài rôm sảy ở trẻ sơ sinh: phân biệt và chăm sóc đúng.
Chàm sữa ở trẻ sơ sinh: dấu hiệu và cách chăm sóc
Theo NHS (Anh), viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ hay xuất hiện ở mặt, nhất là hai má, ngoài ra có thể ở khuỷu tay, đầu gối, bàn tay. Da vùng chàm khô, đỏ, ráp, bé ngứa nên hay dụi mặt vào vai người bế hoặc vào gối. Bé có bố mẹ bị chàm, hoặc người thân bị hen, viêm mũi dị ứng thì dễ bị hơn.
Về cái tên “chàm sữa”: nhiều người nghĩ bé bị vì sữa mẹ “nóng” hoặc mẹ ăn đồ tanh. Thực tế chàm không lây và không phải do sữa mẹ. NHS khuyên không tự ý thay đổi chế độ ăn của bé, kể cả chế độ ăn của mẹ khi đang cho con bú, nếu chưa có ý kiến bác sĩ. Mẹ cứ tiếp tục cho bé bú.
Những việc nên làm hằng ngày:
- Tắm nhanh bằng nước ấm vừa, không dùng xà phòng tạo nhiều bọt hay sản phẩm có hương liệu. Thấm khô nhẹ, không chà xát.
- Dưỡng ẩm đều đặn ngay sau khi tắm. NHS khuyên dưỡng ẩm ít nhất 2 lần mỗi ngày và duy trì cả khi da đã đỡ. Loại sản phẩm dưỡng ẩm phù hợp nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, ưu tiên loại không mùi.
- Lấy kem dưỡng bằng thìa sạch hoặc dạng có vòi bơm, không nhúng tay trực tiếp vào hũ để tránh nhiễm khuẩn.
- Giữ bé mát: nóng và đổ mồ hôi làm bé ngứa hơn.
- Cắt ngắn móng tay, cho bé đeo bao tay mỏng khi ngủ để hạn chế gãi xước.
- Mặc đồ cotton mềm, giặt bằng chất giặt dịu nhẹ, xả kỹ.
- Ghi lại các yếu tố làm chàm nặng lên (thời tiết, quần áo, sản phẩm tắm) để trao đổi với bác sĩ.
Nếu chàm không đỡ khi đã chăm sóc da đúng cách, bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định điều trị phù hợp. Bố mẹ không tự mua kem bôi cho bé.
Mụn sữa và hạt kê: để tự lành là tốt nhất
Mụn sữa (mụn trứng cá sơ sinh) thường mọc ở má, mũi, trán trong khoảng tuần thứ 3–5. AAP cho biết tình trạng này thường tự hết sau vài tuần, chỉ cần rửa mặt nhẹ nhàng mỗi ngày. Hạt kê là những nốt trắng nhỏ như hạt tấm, có sẵn từ lúc sinh và cũng tự hết.
- Lau mặt bé bằng khăn mềm và nước ấm sạch, thấm khô.
- Không nặn, không cạy nốt mụn hay hạt kê.
- Không thoa dầu em bé hay kem đặc lên mặt. AAP lưu ý dầu và thuốc mỡ có thể làm mụn nặng hơn.
- Lau sạch sữa trớ, nước dãi quanh miệng và cằm.
Mụn xuất hiện sau 3 tháng tuổi, mụn lan rộng, có mủ nhiều hoặc để lại sẹo cần được bác sĩ khám.
Cứt trâu: cách làm sạch vảy da đầu an toàn
Cứt trâu là tên dân gian của viêm da tiết bã ở da đầu. Theo AAP, tình trạng này rất phổ biến: khoảng 70% trẻ 3 tháng tuổi có cứt trâu ở mức độ nào đó. Đây không phải do bé tắm gội kém sạch và không lây.
- Làm mềm vảy: thoa một lớp mỏng dầu dưỡng dành cho em bé lên vùng vảy, để một lúc (vảy dày có thể để qua đêm theo AAP). NHS lưu ý không dùng dầu ô liu hoặc dầu đậu phộng.
- Chải nhẹ: dùng bàn chải lông mềm hoặc lược răng thưa dành cho em bé, chải nhẹ theo một chiều.
- Gội sạch: gội bằng dầu gội dịu nhẹ dành cho em bé để rửa sạch dầu và vảy. AAP gợi ý gội cách ngày với phần lớn trẻ.
- Duy trì: khi vảy đã sạch, tiếp tục gội đều để hạn chế tái lại.
Một vài sợi tóc có thể rụng theo vảy, tóc sẽ mọc lại. Không cạy, gỡ vảy bằng móng tay vì dễ gây trầy xước và nhiễm trùng. Bố mẹ có thể xem thêm các bước gội đầu, tắm bé an toàn trong bài hướng dẫn tắm bé sơ sinh an toàn cho bố mẹ lần đầu.
Những điều không nên làm với da bé
- Không tự ý bôi kem, thuốc mỡ, thuốc đắp dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Không dùng xà phòng, dầu gội, sữa tắm của người lớn hay sản phẩm có hương liệu.
- Không đắp lá, nước lá, sữa mẹ lên vùng chàm hoặc vùng da trầy. Da đang tổn thương dễ kích ứng và nhiễm khuẩn hơn.
- Không ủ bé quá ấm, vì nóng làm chàm và mụn nặng hơn.
- Không tự cắt sữa, đổi sữa hay bắt mẹ kiêng khem nghiêm ngặt.
Các vấn đề về da chỉ là một phần trong hành trình chăm con những tháng đầu. Bố mẹ có thể đọc thêm cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu, bài trẻ sơ sinh bị hăm tã và các bài khác trong chuyên mục chăm sóc trẻ sơ sinh. Gia đình cần người tắm bé, gội đầu và hướng dẫn chăm sóc da hằng ngày có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà của Từ Tâm Care.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường xem kỹ các sản phẩm gia đình đang dùng cho bé, vì nhiều trường hợp da bé đỡ hẳn chỉ sau khi bỏ bớt sữa tắm có mùi thơm hay thôi thoa dầu lên mặt. Với cứt trâu, chuyên viên làm mềm vảy trước rồi mới chải, không bao giờ cạy. Với vùng da đỏ ráp nghi chàm, chuyên viên chụp ảnh theo dõi từng ngày để gia đình mang theo khi đi khám. Mọi sản phẩm bôi lên vùng tổn thương đều theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào cần đi khám?
- Bố mẹ nghi bé bị chàm, hoặc đã chăm sóc da đúng cách mà không đỡ.
- Vùng da nổi mụn nước, chảy dịch, đóng vảy vàng, có mủ, sưng, nóng hoặc đau. NHS cho biết đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng, cần được khám sớm trong ngày.
- Chàm nặng lên đột ngột hoặc lan nhanh.
- Cứt trâu lan ra khắp người, chảy dịch, chảy máu, có mùi hôi hoặc da sưng.
- Mụn xuất hiện sau 3 tháng tuổi hoặc có mủ nhiều.
- Bé sốt. Với bé dưới 3 tháng tuổi, nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được khám ngay.
Gọi cấp cứu 115 nếu bé có ban không mất khi ấn vào da, khó thở, tím tái, li bì khó đánh thức hoặc co giật. Xem thêm bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Chàm sữa ở trẻ sơ sinh có phải do sữa mẹ không?
Không. Chàm sữa là cách gọi dân gian của viêm da cơ địa, liên quan đến cơ địa và hàng rào bảo vệ da của bé. Mẹ vẫn tiếp tục cho bé bú và chỉ thay đổi chế độ ăn khi có ý kiến bác sĩ.
Mụn sữa bao lâu thì hết?
Mụn sữa thường xuất hiện trong khoảng tuần thứ 3–5 và tự lặn sau vài tuần, có bé kéo dài vài tháng. Bố mẹ chỉ cần rửa mặt nhẹ nhàng cho bé, không nặn và không thoa dầu.
Cứt trâu có cần cạy sạch không?
Không nên cạy. Bố mẹ làm mềm vảy bằng dầu dưỡng em bé, chải nhẹ rồi gội sạch, vảy sẽ bong dần. Đa số trẻ hết cứt trâu trước 1 tuổi.
Bé bị chàm có được tắm hằng ngày không?
Có thể tắm nhanh bằng nước ấm vừa, không dùng xà phòng có hương liệu, sau đó thấm khô và dưỡng ẩm ngay. Cách tắm phù hợp với tình trạng da của bé nên trao đổi thêm với bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?