Đo huyết áp tại nhà đúng cách là ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng, hai chân chạm sàn, quấn băng đo trên da trần ở cánh tay đặt ngang ngực, đo ít nhất 2 lần cách nhau 1–2 phút và ghi lại kết quả. Đo vào cùng giờ mỗi ngày giúp bác sĩ có số liệu đáng tin cậy.
Tăng huyết áp rất thường gặp ở người cao tuổi và thường không có triệu chứng rõ ràng. Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ (NIA) giải thích rằng khi lớn tuổi, thành động mạch cứng hơn khiến huyết áp dễ tăng, kể cả ở người sống lành mạnh. Nếu không được kiểm soát, tăng huyết áp có thể dẫn đến bệnh tim, đột quỵ, bệnh thận và suy giảm trí nhớ.
Bài viết hướng dẫn gia đình cách đo, ghi và đọc chỉ số tại nhà. Bài không hướng dẫn chỉnh thuốc: mọi quyết định về thuốc huyết áp đều theo chỉ định của bác sĩ. Đây là một phần của cẩm nang chăm sóc người già tại nhà trong chuyên mục sức khỏe người cao tuổi.
Vì sao nên đo huyết áp tại nhà cho người cao tuổi?
- Phát hiện sớm: tăng huyết áp thường “im lặng”, chỉ đo mới biết.
- Bức tranh chính xác hơn: một số người lên huyết áp khi vào phòng khám vì hồi hộp, hoặc ngược lại. Số đo nhiều ngày ở nhà giúp bác sĩ đánh giá đúng hơn.
- Theo dõi điều trị: sổ ghi huyết áp giúp bác sĩ biết thuốc đang dùng có phù hợp không.
- Nhận ra tụt huyết áp: NIA lưu ý huyết áp thấp có thể gây choáng váng, chóng mặt, thậm chí ngất, và đôi khi liên quan đến thuốc huyết áp.
Chọn máy và chuẩn bị
- Ưu tiên máy đo bắp tay tự động, dễ dùng hơn với người lớn tuổi. Máy đo cổ tay dễ sai lệch nếu đặt tay không đúng tư thế.
- Chọn băng quấn vừa cỡ với vòng cánh tay của ông bà. Băng quá chật hoặc quá lỏng đều làm sai số đo.
- Mang máy theo khi đi khám để nhân viên y tế kiểm tra độ chính xác và hướng dẫn cách đo.
- Chuẩn bị sổ ghi gồm cột ngày, giờ, chỉ số trên, chỉ số dưới, nhịp tim và ghi chú (mệt, chóng mặt, quên thuốc…).
Các bước đo huyết áp tại nhà đúng chuẩn
Các bước dưới đây dựa theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC):
- Đo vào cùng giờ mỗi ngày. Hỏi bác sĩ nên đo bao nhiêu lần, vào buổi nào.
- Không ăn uống trong 30 phút trước khi đo. Nhiều hướng dẫn cũng khuyên tránh cà phê, thuốc lá và vận động mạnh trong khoảng này.
- Đi vệ sinh trước, vì bàng quang căng có thể làm tăng số đo.
- Ngồi nghỉ ít nhất 5 phút trên ghế có tựa lưng.
- Hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân.
- Đặt cánh tay lên bàn, sao cho băng quấn ngang tầm ngực.
- Quấn băng trực tiếp lên da, vừa khít, không quấn qua áo.
- Không nói chuyện trong lúc máy đang đo.
- Đo ít nhất 2 lần, cách nhau 1–2 phút.
- Ghi lại tất cả kết quả và mang sổ theo mỗi lần tái khám.
Huyết áp người già bao nhiêu là bình thường?
Không có một con số “bình thường riêng cho người già” áp dụng cho tất cả. NIA cho biết bác sĩ sẽ cùng người bệnh xác định mức huyết áp mục tiêu phù hợp nhất, dựa trên bệnh đi kèm và thể trạng. Bảng sau giúp gia đình hiểu các ngưỡng được dùng phổ biến:
| Mốc | Chỉ số (mmHg) | Nguồn |
|---|---|---|
| Huyết áp thấp | Tâm thu dưới 90 hoặc tâm trương dưới 60 | NIA |
| Bình thường ở đa số người lớn | Dưới 120/80 | NIA, MedlinePlus |
| Ngưỡng tăng huyết áp khi đo tại nhà | Từ 135/85 trở lên | NHS |
| Ngưỡng tăng huyết áp khi đo ở cơ sở y tế | Từ 140/90 trở lên (đo ở hai ngày khác nhau) | WHO, NHS |
| Huyết áp tăng nguy hiểm | Trên 180 và/hoặc trên 120 | MedlinePlus |
Một số hướng dẫn của Hoa Kỳ dùng ngưỡng thấp hơn (từ 130/80) để xếp loại tăng huyết áp. Gia đình không cần tự “chẩn đoán” theo bảng, hãy mang sổ ghi để bác sĩ đánh giá. NIA cũng lưu ý ở người cao tuổi hay gặp kiểu chỉ số trên cao còn chỉ số dưới bình thường, gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc.
Những điều không nên làm
- Không tự tăng, giảm hay ngừng thuốc dựa vào số đo tại nhà. Hãy ghi lại và hỏi bác sĩ. Xem thêm cách quản lý và nhắc thuốc cho người cao tuổi.
- Không đo ngay sau khi ăn, tắm, leo cầu thang hay đang bực bội.
- Không đo qua lớp áo, không vừa đo vừa nói chuyện, xem tivi.
- Không hoảng hốt vì một lần đo cao; hãy nghỉ vài phút và đo lại đúng cách.
- Không chỉ ghi lần đo “đẹp nhất”, hãy ghi trung thực mọi lần đo.
- Không dùng lẫn máy của nhiều người với băng quấn không vừa cỡ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường đo huyết áp cho ông bà vào cùng khung giờ, sau khi ông bà đã ngồi nghỉ yên tĩnh, và ghi vào sổ theo dõi kèm ghi chú về giấc ngủ, bữa ăn, giờ uống thuốc. Khi số đo bất thường, chuyên viên cho ông bà nghỉ rồi đo lại, đồng thời hỏi xem ông bà có mệt, đau đầu hay chóng mặt không. Chuyên viên không tự điều chỉnh thuốc mà báo ngay cho gia đình để liên hệ bác sĩ điều trị.
Khi nào cần đi khám?
- Gọi cấp cứu 115 ngay nếu huyết áp cao kèm đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội đột ngột, nhìn mờ, méo miệng, yếu tê một bên người hoặc nói khó. Đây có thể là dấu hiệu đột quỵ hoặc biến chứng nguy hiểm.
- Huyết áp trên 180 (chỉ số trên) và/hoặc trên 120 (chỉ số dưới): cho ông bà nghỉ vài phút rồi đo lại. Nếu vẫn cao, liên hệ cơ sở y tế ngay; nếu kèm bất kỳ triệu chứng nào ở trên, gọi 115.
- Trung bình các lần đo tại nhà từ 135/85 trở lên trong nhiều ngày: đặt lịch khám để bác sĩ đánh giá.
- Huyết áp dưới 90/60 kèm chóng mặt, choáng váng, mệt lả; gọi 115 nếu ông bà ngất hoặc lơ mơ.
- Chỉ số dao động thất thường giữa các ngày, hoặc ông bà hay chóng mặt khi đứng dậy.
Nếu con cháu bận đi làm, có thể nhờ dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà đo, ghi chép huyết áp và nhắc ông bà tái khám đúng hẹn.
Câu hỏi thường gặp
Huyết áp người già bao nhiêu là bình thường?
Mức huyết áp mục tiêu của mỗi người cao tuổi do bác sĩ xác định dựa trên bệnh đi kèm và thể trạng. Khi đo tại nhà, chỉ số trung bình từ 135/85 mmHg trở lên thường được xem là cao và nên đi khám.
Nên đo huyết áp lúc nào trong ngày?
Nên đo vào cùng giờ mỗi ngày, sau khi ngồi nghỉ ít nhất 5 phút và không ăn uống trong 30 phút trước đó. Số lần đo và buổi đo cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Máy đo cổ tay hay bắp tay tốt hơn cho người già?
Máy đo bắp tay tự động thường được ưu tiên vì ít phụ thuộc vào tư thế tay hơn. Dù dùng loại nào, hãy mang máy đến cơ sở y tế để kiểm tra độ chính xác.
Huyết áp đo được cao, có nên uống thêm thuốc không?
Không tự uống thêm hay đổi thuốc. Hãy cho ông bà nghỉ và đo lại; nếu vẫn cao, liên hệ bác sĩ. Gọi 115 ngay nếu kèm đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội hoặc dấu hiệu đột quỵ.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
