Đi sinh mùa bão lũ cần một kế hoạch lập sẵn từ tháng cuối thai kỳ: chọn nơi sinh chính và dự phòng, lên gần bệnh viện trước khi bão vào nếu nhà ở vùng dễ chia cắt, chuẩn bị túi đồ khẩn cấp cho mẹ và bé, và biết cách giữ nguồn sữa an toàn khi mất điện, thiếu nước sạch.
Ở vùng Phú Yên cũ và dải ven biển miền Trung, mưa bão thường dồn vào những tháng cuối năm. Có đợt nước lên nhanh trong một đêm, đường đèo sạt lở, điện và sóng điện thoại chập chờn. Bài viết giúp gia đình có mẹ sắp sinh hoặc bé sơ sinh chuẩn bị bình tĩnh, dựa trên khuyến cáo của CDC và ngành y tế địa phương.
Vì sao đi sinh mùa bão lũ cần kế hoạch riêng?
Chuyển dạ không chờ trời tạnh. Khi có bão hoặc lũ, những việc bình thường rất đơn giản lại trở nên khó:
- Đường đi bị chia cắt: vùng trũng hạ lưu sông Ba (sông Đà Rằng) quanh Tuy Hòa, Phú Hòa, Tây Hòa, Đông Hòa có thể ngập; đường qua đèo, qua ngầm tràn ở Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân dễ sạt lở.
- Cơ sở y tế cũng bị ảnh hưởng: sau đợt mưa lũ kéo dài, ngành y tế Đắk Lắk ghi nhận một số cơ sở y tế trong tỉnh bị cô lập, hư hại.
- Mất điện, mất nước sạch: ảnh hưởng đến việc trữ sữa mẹ, pha sữa công thức, vệ sinh dụng cụ cho bé.
CDC khuyên mẹ bầu nói chuyện với bác sĩ từ trước về nơi khám thai và nơi sinh an toàn nếu phòng khám đóng cửa hoặc không thể đến bệnh viện như dự định.
Ai nên lên gần nơi sinh trước khi bão đến?
Không phải mẹ bầu nào cũng cần rời nhà. Gia đình nên bàn với bác sĩ nếu mẹ thuộc một trong các nhóm sau:
| Tình huống | Gợi ý |
|---|---|
| Thai từ 37 tuần, hoặc ngày dự sinh rơi vào đợt bão được dự báo | Hỏi bác sĩ việc lên ở gần nơi sinh trước khi bão vào |
| Thai nguy cơ cao: vết mổ cũ, đa thai, tiền sản giật, ngôi thai bất thường, nhau tiền đạo | Ưu tiên ở gần cơ sở có mổ lấy thai và hồi sức sơ sinh |
| Sinh con thứ hai trở lên và từng chuyển dạ nhanh | Không nên ở nơi cách bệnh viện quá xa khi đường có thể bị cắt |
| Nhà ở vùng trũng, ven sông, ven biển, hoặc xã miền núi hay bị chia cắt | Chuẩn bị chỗ ở tạm gần nơi sinh: nhà người thân, nhà trọ |
| Đã có dấu hiệu chuyển dạ, ra máu, vỡ ối | Đi ngay nếu đường còn an toàn, hoặc gọi 115 |
Nguyên tắc chung: đi sớm khi đường còn an toàn, không đợi đến lúc bão vào. Cách tính thời điểm lên gần nơi sinh có trong bài nhà xa bệnh viện: khi nào mẹ nên lên gần nơi sinh.
Kế hoạch đi sinh mùa bão lũ trong 6 bước
- Chọn nơi sinh chính và nơi dự phòng. Ghi tên, số điện thoại của cả hai. Danh sách cơ sở ở Tuy Hòa có trong bài bệnh viện sinh ở Tuy Hòa.
- Lưu số khẩn cấp vào điện thoại và ghi ra giấy: 115, số bệnh viện, số trạm y tế xã, số UBND xã.
- Chuẩn bị chỗ ở tạm gần nơi sinh nếu nhà dễ bị chia cắt.
- Sắp xếp phương tiện: xe ô tô, người lái, phương án thay thế nếu xe chính không đi được.
- Cất giấy tờ trong túi chống nước: CCCD, thẻ BHYT, sổ khám thai, kết quả xét nghiệm. CDC khuyên giữ hồ sơ y tế, giấy tờ bảo hiểm trong hộp kín nước, dễ mang theo.
- Theo dõi bản tin dự báo, thông báo của chính quyền xã và làm theo hướng dẫn sơ tán.
Túi đồ khẩn cấp cho mẹ và bé sơ sinh
Ngoài túi đồ đi sinh thông thường (xem danh sách chuẩn bị đồ đi sinh), mùa bão nên có thêm một túi khẩn cấp:
| Nhóm | Nên có |
|---|---|
| Cho mẹ | Thuốc đang dùng theo đơn của bác sĩ (CDC gợi ý dự trữ ít nhất 7–10 ngày), băng vệ sinh, quần áo khô, áo khoác, đồ ăn khô, nước uống đóng chai |
| Cho bé | Tã, khăn ướt, quần áo, mũ, 2 chăn mỏng, khăn sữa, cốc dùng một lần, nhiệt kế, sổ tiêm chủng |
| Nếu mẹ vắt sữa | Máy hút sữa bằng tay, túi trữ sữa, thùng giữ lạnh nhỏ có túi đá lạnh |
| Nếu bé dùng sữa công thức | Sữa nước pha sẵn loại dùng một lần, hoặc sữa bột kèm nước đóng chai, bình, núm, cốc đong |
| Chung | Đèn pin, đài chạy pin, pin dự phòng, sạc dự phòng, xà phòng, nước rửa tay, túi nilon kín |
Các món này dựa trên danh sách khẩn cấp cho gia đình có trẻ nhỏ của CDC. Thuốc cho mẹ và bé chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Nguồn sữa cho bé khi mất điện, thiếu nước sạch
CDC xem bú mẹ là cách nuôi trẻ an toàn nhất trong tình huống khẩn cấp, vì không cần nước, không cần điện và giúp bảo vệ bé khỏi tiêu chảy, nhiễm trùng hô hấp. Mẹ đang cho bú hoàn toàn nên tiếp tục cho bé bú thường xuyên theo nhu cầu.
- Mẹ quen dùng máy hút sữa điện: chuẩn bị máy hút tay và tập vắt sữa bằng tay trước mùa bão.
- Không rửa được bình, núm sạch: CDC hướng dẫn có thể cho bé uống sữa bằng cốc dùng một lần.
- Sữa công thức: loại pha sẵn dùng một lần là lựa chọn an toàn nhất khi khẩn cấp. Nếu dùng sữa bột, pha bằng nước đóng chai; không có thì đun sôi nước 1 phút rồi để nguội. Pha đúng tỷ lệ in trên hộp, không pha loãng.
- Bé dưới 2 tháng, sinh non hoặc suy giảm miễn dịch: ưu tiên sữa nước pha sẵn vô trùng nếu không bú mẹ; sữa bột không vô trùng và cần làm theo hướng dẫn bổ sung của CDC để phòng nhiễm Cronobacter (hướng dẫn CDC). Hỏi bác sĩ nhi trước mùa bão; không áp dụng việc để nước nguội hoàn toàn cho mọi trẻ sơ sinh.
- Sữa mẹ trữ đông: khi mất điện, hạn chế mở tủ, chuyển sang thùng giữ lạnh nếu cần. Nguyên tắc rã đông và thời gian bảo quản xem bài vắt và bảo quản sữa mẹ đúng cách.
Giữ ấm, nước sạch và phòng bệnh cho mẹ bé
- Giữ ấm bé: mặc nhiều lớp mỏng, đội mũ, giữ quần áo, tã khô; da kề da với mẹ cũng giúp bé ấm.
- Không đốt than, chạy máy phát điện hay bếp than trong nhà, kể cả khi mở cửa: khí CO không màu, không mùi, gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn; trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng hơn. CDC khuyên tuyệt đối không đốt than trong nhà.
- Tránh nước lũ: nếu chạm vào, rửa ngay bằng xà phòng và nước sạch; không để nước lũ dính vào miệng.
- Nước uống: dùng nước đóng chai hoặc đun sôi; làm theo hướng dẫn xử lý nước của cơ quan y tế.
- Sau lũ: ngành y tế cảnh báo nguy cơ tiêu chảy, đau mắt đỏ, sốt xuất huyết, tay chân miệng và bệnh ngoài da. Ngủ màn, mặc áo dài tay, dọn nước đọng quanh nhà. Đọc thêm về sốt xuất huyết khi mang thai và ở trẻ nhỏ.
Những điều không nên làm
- Không vượt ngầm, tràn, đèo đang sạt lở để đi sinh; gọi 115 hoặc chính quyền xã hỗ trợ.
- Không lội nước lũ khi đang mang thai hoặc bế bé.
- Không pha loãng sữa công thức cho “đủ dùng”.
- Không tự ý dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn, khi chưa hỏi bác sĩ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Vào đầu mùa mưa, chuyên viên thường cùng gia đình rà lại túi khẩn cấp: thay nước, kiểm tra hạn dùng sữa và pin, sạc đầy sạc dự phòng. Với mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ, chuyên viên hướng dẫn vắt sữa bằng tay và cho bé uống bằng cốc, để mẹ không bị động khi mất điện. Chuyên viên cũng nhắc gia đình không đốt than trong phòng mẹ con nằm, kể cả những đêm trời trở lạnh.
Khi nào cần đi khám hoặc gọi cấp cứu?
Gọi 115 (cấp cứu y tế) hoặc đến cơ sở y tế gần nhất nếu đường an toàn, khi:
- Mẹ bầu: ra máu, ra nước ối, cơn gò đều và dày dần, thai máy ít hẳn, đau đầu dữ dội, nhìn mờ, co giật, sốt từ 38°C.
- Mẹ sau sinh: ra máu nhiều, thấm đầy băng vệ sinh trong khoảng 1 giờ; sốt; đau ngực, khó thở.
- Bé sơ sinh: sốt từ 38°C, người lạnh, bỏ bú, li bì, thở nhanh hoặc rút lõm ngực, tím tái, tiêu chảy nhiều lần.
Khi nhà bị nước bao vây, gọi chính quyền xã hoặc số 114 (cứu nạn, cứu hộ) để được hỗ trợ đưa đi. Danh bạ số khẩn cấp nên lưu sẵn có trong bài số điện thoại cấp cứu và bệnh viện ở Đắk Lắk.
Bài này thuộc cẩm nang sinh con ở vùng Phú Yên cũ, chuyên mục Sinh con ở Đắk Lắk. Khi thời tiết ổn định, Từ Tâm Care hỗ trợ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà ở vùng Phú Yên cũ.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu mùa mưa bão nên lên gần bệnh viện từ khi nào?
Không có mốc chung cho mọi mẹ. Thai từ 37 tuần, thai nguy cơ cao hoặc nhà ở vùng dễ bị chia cắt nên hỏi bác sĩ và lên gần nơi sinh khi đường còn an toàn, trước khi bão vào.
Mất điện thì sữa mẹ trữ đông có hỏng không?
Mẹ nên hạn chế mở tủ đông và chuyển sữa sang thùng giữ lạnh có đá nếu mất điện lâu. Sữa đã rã đông cần dùng theo đúng thời gian khuyến cáo; khi không chắc chắn, nên cho bé bú trực tiếp.
Không có nước sạch thì pha sữa công thức thế nào?
Theo CDC, sữa pha sẵn dùng một lần là an toàn nhất. Nếu dùng sữa bột, cần nước an toàn và pha đúng tỷ lệ. Trẻ dưới 2 tháng, sinh non hoặc suy giảm miễn dịch cần biện pháp bổ sung phòng Cronobacter; không để nước nguội hoàn toàn trước khi pha như một quy tắc chung. Hỏi nhân viên y tế và theo hướng dẫn CDC.
Chuẩn bị khi có bão cho trẻ sơ sinh cần những gì?
Tã, khăn ướt, quần áo khô, mũ, chăn, cốc dùng một lần, nhiệt kế, sổ tiêm chủng, sữa hoặc dụng cụ vắt sữa bằng tay, nước sạch, đèn pin và sạc dự phòng. Giấy tờ để trong túi chống nước.
Tài liệu tham khảo
- CDC – Emergency Preparedness: Hurricanes, Floods and Pregnancy
- CDC – Emergency List for Families With Infants and Young Children
- CDC – Feeding Your Child Safely During a Disaster
- CDC – Carbon Monoxide Poisoning Basics
- Báo Đại biểu Nhân dân – Đắk Lắk chủ động phòng ngừa nguy cơ bùng phát dịch bệnh sau thiên tai
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ chăm mẹ và bé tại nhà ở vùng Phú Yên cũ, Buôn Ma Thuột hay các xã khác của Đắk Lắk? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí. Từ Tâm Care báo rõ lịch và chi phí di chuyển (nếu có) trước khi nhận lịch.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Sinh con ở Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ): chọn nơi sinh, chuẩn bị và chăm sóc sau sinh
Sinh ở trạm y tế xã: khi nào phù hợp và mẹ cần chú ý gì?
Sinh ở trung tâm y tế khu vực (bệnh viện huyện cũ) có an toàn không? Khi nào nên lên tuyến tỉnh
Sinh ở Buôn Ma Thuột: các bệnh viện có khoa sản và khi nào nên lên BMT sinh