Dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gồm: bé bú kém hoặc bỏ bú, co giật, thở nhanh từ 60 lần/phút trở lên, rút lõm lồng ngực nặng, nằm im không cử động, nhiệt độ từ 37,5°C trở lên hoặc dưới 35,5°C, vàng da trong 24 giờ đầu hoặc vàng đến lòng bàn tay, bàn chân. Gặp một trong các dấu hiệu này, hãy đưa bé đi khám ngay.
Trẻ sơ sinh có thể chuyển nặng rất nhanh, trong khi biểu hiện ban đầu lại kín đáo. Bài viết giúp bố mẹ và ông bà nhận ra sớm những dấu hiệu cần đưa bé đến cơ sở y tế, khi nào phải gọi cấp cứu 115 và nên làm gì trên đường đưa bé đi. Bố mẹ nên lưu bài này hoặc in ra dán ở góc chăm bé.
Nguyên tắc vàng: trẻ sơ sinh không cần có đủ nhiều dấu hiệu mới là bệnh nặng. Chỉ cần một dấu hiệu nguy hiểm, hoặc bố mẹ thấy bé “khác hẳn mọi ngày”, hãy đưa bé đi khám ngay. Không chờ đến sáng, không chờ theo dõi thêm.
Các dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh theo WHO
Trong khuyến cáo về chăm sóc sau sinh, WHO liệt kê các dấu hiệu nguy hiểm mà nhân viên y tế cần kiểm tra ở mỗi lần thăm khám sau sinh. WHO cũng khuyên gia đình được hướng dẫn để tự nhận biết và đưa bé đi khám sớm nếu thấy các dấu hiệu này giữa các lần khám.
| Dấu hiệu | Bố mẹ quan sát thấy gì |
|---|---|
| Bú kém hoặc bỏ bú | Bé không chịu bú, mút yếu, ngậm ti rồi nhả ra, ngủ li bì qua các cữ bú, hoặc bú được rất ít so với thường ngày. |
| Co giật | Bé co cứng người, giật tay chân từng cơn, hoặc có cử động lạ lặp lại như chớp mắt liên tục, mút môi, đạp xe. Ở trẻ sơ sinh, co giật có thể rất kín đáo. |
| Thở nhanh | Nhịp thở từ 60 lần/phút trở lên khi bé nằm yên. |
| Rút lõm lồng ngực nặng | Phần dưới lồng ngực lõm sâu vào mỗi khi bé hít vào; có thể kèm thở rên, cánh mũi phập phồng. |
| Không cử động | Bé nằm im, mềm nhũn, chỉ cử động khi bị kích thích hoặc không cử động cả khi được kích thích. |
| Sốt | Nhiệt độ từ 37,5°C trở lên. |
| Hạ thân nhiệt | Nhiệt độ dưới 35,5°C, sờ tay chân, ngực bé lạnh. |
| Vàng da sớm hoặc vàng da nặng | Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, hoặc ở bất kỳ ngày tuổi nào mà vàng lan đến lòng bàn tay, lòng bàn chân. |
Vàng da là chủ đề nhiều bố mẹ băn khoăn. Để phân biệt vàng da sinh lý với vàng da cần đi khám, hãy đọc bài vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh và cách phân biệt với vàng da bệnh lý.
Về ngưỡng nhiệt độ: WHO dùng mốc 37,5°C để nhân viên y tế sàng lọc trẻ cần được đánh giá thêm. Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, nhiều hướng dẫn nhi khoa như NHS (Anh) coi nhiệt độ từ 38°C trở lên là cần được khám khẩn cấp. Dù theo mốc nào, trẻ sơ sinh có nhiệt độ bất thường đều nên được nhân viên y tế đánh giá sớm.
Những dấu hiệu bất thường khác cần lưu ý
Ngoài danh sách của WHO, các hướng dẫn nhi khoa (như NHS) và thực hành chăm sóc sơ sinh còn lưu ý những biểu hiện sau:
- Da, môi, lưỡi tím tái, xám hoặc nhợt nhạt, da nổi vân tím, lạnh và ẩm.
- Ngừng thở từng cơn hoặc thở rít, thở rên.
- Li bì, khó đánh thức hoặc không tỉnh hẳn khi được gọi, bế.
- Tiếng khóc yếu ớt, the thé hoặc khóc liên tục khác hẳn thường ngày.
- Nôn dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn tất cả các cữ bú, bụng chướng căng.
- Phân có máu, hoặc phân bạc màu trắng như phấn.
- Không đi tiểu trong nhiều giờ, tã khô hơn hẳn mọi ngày, thóp lõm, môi khô.
- Rốn sưng đỏ lan ra vùng da quanh rốn, có mủ, mùi hôi hoặc chảy máu không cầm.
- Mắt sưng đỏ, có nhiều ghèn mủ.
- Nổi ban không mất đi khi ấn vào, hoặc mụn mủ lan rộng trên da.
- Thóp phồng căng khi bé nằm yên.
Rốn là “cửa ngõ” nhiễm trùng hay gặp ở trẻ sơ sinh. Bố mẹ có thể xem cách chăm sóc rốn đúng trong bài cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách, an toàn.
Cách theo dõi bé tại nhà
Bố mẹ không cần dụng cụ đặc biệt, chỉ cần một nhiệt kế điện tử và đồng hồ có kim giây hoặc điện thoại.
- Đếm nhịp thở: khi bé nằm yên hoặc đang ngủ, vén áo để thấy rõ bụng và ngực. Đếm số lần bụng phồng lên trong trọn 60 giây. Nếu được từ 60 lần trở lên, đếm lại lần nữa; nếu vẫn cao, đưa bé đi khám.
- Đo nhiệt độ: dùng nhiệt kế điện tử đặt ở nách, kẹp tay bé sát người đến khi máy báo. Không đoán sốt bằng cách sờ trán.
- Quan sát màu da dưới ánh sáng tự nhiên: ấn nhẹ lên da trán, ngực rồi thả ra xem có vàng không; nhìn lòng bàn tay, bàn chân, môi và lưỡi.
- Theo dõi bú và tã: ghi lại số cữ bú, thời gian bú, số tã ướt, số lần đi ngoài mỗi ngày. Sự thay đổi đột ngột là tín hiệu quan trọng.
- Tin vào linh cảm: người chăm bé hằng ngày thường nhận ra bé “khác lạ” sớm nhất. Đừng ngại đưa bé đi khám chỉ vì sợ “làm quá”.
Dấu hiệu nguy hiểm là một phần trong bức tranh chung về chăm sóc bé. Bố mẹ có thể đọc thêm cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu và các bài trong chuyên mục trẻ sơ sinh. Nếu gia đình muốn có người có chuyên môn theo dõi bé hằng ngày trong những tuần đầu, có thể tìm hiểu dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà.
Những điều không nên làm
- Không tự cho bé dùng thuốc hạ sốt hay bất kỳ thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trẻ sơ sinh sốt cần được khám tìm nguyên nhân trước.
- Không ủ ấm quá mức khi bé sốt, và không lau người bé bằng nước lạnh, cồn hay rượu.
- Không cạo gió, đánh cảm, chích lể, không đắp lá hay bôi dầu nóng cho bé.
- Không cố ép bé bú khi bé đang co giật, li bì hoặc thở khó, vì có thể gây sặc.
- Không trì hoãn để chờ “xem thêm”, chờ người nhà về hay chờ trời sáng.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hướng dẫn bố mẹ tập đếm nhịp thở và đo nhiệt độ nách ngay từ những ngày đầu, lúc bé còn khỏe, để gia đình biết mức bình thường của con mình. Chuyên viên ghi sổ theo dõi bú, ngủ, tã và nhiệt độ mỗi ngày, nên khi có thay đổi sẽ nhận ra sớm. Khi phát hiện dấu hiệu nguy hiểm, việc của chuyên viên là giữ ấm cho bé, hỗ trợ gia đình liên hệ cơ sở y tế và chuẩn bị đồ mang theo, không tự xử trí thay bác sĩ. Gia đình nên lưu sẵn số cấp cứu 115 và địa chỉ bệnh viện có khoa nhi gần nhà.
Khi nào cần đi khám?
| Mức độ | Dấu hiệu | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Gọi 115 ngay | Ngừng thở, tím tái, co giật, li bì không đánh thức được, thở rất khó, ban không mất đi khi ấn | Gọi 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Nếu bé không đáp ứng và không thở bình thường, cần hồi sức ngay theo hướng dẫn, không chỉ đặt nằm nghiêng và chờ. |
| Đến cơ sở y tế ngay | Bỏ bú, thở nhanh từ 60 lần/phút, rút lõm ngực, sốt hoặc hạ thân nhiệt, vàng da trong 24 giờ đầu hoặc vàng đến lòng bàn tay, bàn chân, nôn dịch xanh | Đưa bé đến bệnh viện có khoa nhi gần nhất, không chờ đến sáng |
| Khám trong ngày | Rốn đỏ, có mủ; mắt có ghèn mủ; ít tã ướt; bé bú ít hơn thường ngày nhưng vẫn tỉnh | Đưa bé đi khám sớm, tiếp tục cho bú nếu bé bú được |
Trên đường đưa bé đi viện:
- Làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu về tư thế và cách vận chuyển bé. Giữ ấm vừa đủ, không ủ quá nhiều lớp; nếu bé sốt cao, mặc thoáng vừa phải.
- Tiếp tục cho bú nếu bé còn bú được và không co giật, không thở khó.
- Mang theo sổ tiêm chủng, giấy ra viện sau sinh và sổ ghi chép theo dõi bé nếu có.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh sốt bao nhiêu độ thì phải đi viện?
Theo WHO, nhiệt độ từ 37,5°C trở lên ở trẻ sơ sinh là dấu hiệu cần được nhân viên y tế đánh giá. NHS coi trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C là cần khám khẩn cấp. Thân nhiệt dưới 35,5°C cũng nguy hiểm không kém.
Bé bỏ bú bao lâu thì đáng lo?
Ở trẻ sơ sinh, bú kém hoặc bỏ bú là một dấu hiệu nguy hiểm theo WHO. Nếu bé không chịu bú, mút yếu hoặc ngủ li bì qua các cữ bú, hãy đưa bé đi khám ngay, không chờ thêm nhiều cữ.
Làm sao đếm nhịp thở của trẻ sơ sinh cho đúng?
Đếm khi bé nằm yên hoặc ngủ, nhìn bụng phồng lên và đếm trọn 60 giây. Từ 60 lần/phút trở lên, nhất là kèm rút lõm ngực hoặc thở rên, là cần đưa bé đi khám ngay.
Trẻ sơ sinh bị vàng da khi nào là nguy hiểm?
Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, hoặc vàng lan đến lòng bàn tay, lòng bàn chân ở bất kỳ ngày tuổi nào đều là dấu hiệu nguy hiểm theo WHO. Bé cần được bác sĩ đánh giá ngay.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?