Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi rất thường gặp vì bé chủ yếu thở bằng mũi và đường mũi còn nhỏ. Cách làm thông thoáng an toàn là nhỏ nước muối sinh lý, sau đó hút mũi nhẹ nhàng trước cữ bú và trước khi ngủ. Không xông tinh dầu, không bôi dầu có long não hay bạc hà cho bé. Bé thở nhanh, rút lõm ngực, tím tái cần đi cấp cứu.
Tiếng khụt khịt khi bé bú, khi ngủ khiến nhiều bố mẹ thức trắng canh con. Phần lớn trường hợp nghẹt mũi ở bé sơ sinh không nguy hiểm và có thể chăm sóc tại nhà. Bài viết hướng dẫn cách hút mũi cho bé đúng kỹ thuật, những mẹo dân gian cần tránh và dấu hiệu cho thấy bé cần được khám.
Vì sao trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi?
Trong những tháng đầu, bé thở chủ yếu bằng mũi, nên chỉ một chút dịch nhầy cũng làm bé khò khè, bú khó. Theo Bệnh viện Nhi Toronto (SickKids), bé mới sinh có thể nghe “khụt khịt” do dịch ối còn đọng lại, bé hắt hơi nhiều trong vài ngày đầu để đẩy dịch ra, và tình trạng này thường hết trong khoảng một tuần. Ở bé lớn hơn một chút, các nguyên nhân hay gặp gồm:
- Cảm lạnh do virus: mũi tiết nhiều dịch, có thể kèm hắt hơi, ho nhẹ.
- Không khí khô: phòng máy lạnh lâu giờ, mùa khô hanh làm dịch mũi đặc lại.
- Chất kích thích: khói thuốc lá, khói bếp, khói nhang, bụi, mùi hương nồng.
- Sữa trớ lên mũi: sau khi trớ, sữa có thể đọng lại ở mũi gây khụt khịt.
Hắt hơi vài lần trong ngày là phản xạ bình thường giúp bé làm sạch mũi, không có nghĩa là bé bị cảm.
Cách hút mũi cho bé khi trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi
Bố mẹ chuẩn bị nước muối sinh lý 0,9% dành cho trẻ em (loại không có thêm thuốc), dụng cụ hút mũi (bóng hút hoặc ống hút mũi có đầu lọc), khăn giấy mềm. Rửa tay sạch trước khi làm.
- Đặt bé nằm ngửa: có thể kê một khăn cuộn nhỏ dưới vai để đầu hơi ngửa, giúp nước muối vào mũi dễ hơn. Nhờ người thân giữ nhẹ đầu bé nếu bé hay giãy. Chỉ kê khăn tạm thời khi đang vệ sinh mũi và có người lớn quan sát; lấy khăn ra ngay sau đó, không để khăn kê khi bé ngủ.
- Nhỏ nước muối: nhỏ 2–3 giọt vào mỗi bên mũi (SickKids gợi ý 1–2 giọt nếu dùng ống hút mũi). Chờ khoảng 30–60 giây cho dịch nhầy mềm ra.
- Bóp xẹp bóng hút trước, rồi mới đưa đầu bóng vào lỗ mũi. Nếu bóp sau khi đã đưa vào, dịch sẽ bị đẩy sâu hơn.
- Chỉ đưa phần đầu bóng vừa chạm lỗ mũi, không đẩy sâu. Thả tay từ từ để hút dịch ra.
- Bóp dịch ra khăn giấy, lau sạch đầu bóng, rồi làm tương tự với bên mũi còn lại.
- Vệ sinh dụng cụ bằng nước ấm và xà phòng, tráng sạch, để khô. Mỗi bé dùng dụng cụ riêng.
Thời điểm phù hợp là trước cữ bú và trước khi ngủ. Hút ngay sau bú dễ làm bé nôn trớ. Bố mẹ không cần hút liên tục trong ngày; hút quá nhiều lần có thể làm niêm mạc mũi bé kích ứng, sưng thêm. Nếu mũi chỉ có ít dịch loãng, đôi khi nhỏ nước muối và để bé tự hắt hơi là đủ.
Giúp bé dễ thở hơn tại nhà
- Cho bú từng cữ ngắn, nhiều lần: bé nghẹt mũi phải ngừng bú để thở. Chia nhỏ cữ bú giúp bé đỡ mệt. Theo dõi số tã ướt để biết bé có bú đủ không.
- Tăng độ ẩm phòng: AAP cho biết máy tạo độ ẩm phun sương mát thường an toàn hơn máy phun hơi ấm hoặc xông hơi nóng với trẻ nhỏ. Đặt máy xa tầm tay bé, vệ sinh và thay nước mỗi ngày.
- Giữ không khí trong nhà sạch: không hút thuốc trong nhà, hạn chế đốt nhang, khói bếp gần phòng bé.
- Vẫn cho bé ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng. Không kê gối hay nâng đầu giường cho bé sơ sinh. Tư thế ngủ an toàn được trình bày trong bài trẻ sơ sinh ngủ bao nhiêu là đủ và cách cho bé ngủ an toàn.
Nhiều bố mẹ băn khoăn bé đang sổ mũi có tắm được không. Câu trả lời chi tiết có trong bài bé hắt hơi, sổ mũi, sốt có nên tắm không.
Những mẹo dân gian cần tránh
- Không bôi dầu tràm, dầu gió, dầu cù là hay dầu bôi ngực chứa long não, bạc hà lên mũi, ngực, lòng bàn chân bé. AAP khuyến cáo không dùng dầu bôi chứa menthol cho trẻ dưới 2 tuổi. Long não có thể gây độc khi ngấm qua da hoặc nuốt phải, hơi dầu còn kích thích đường thở nhỏ của bé.
- Không xông hơi nóng, xông lá, nhỏ tinh dầu vào nồi nước sôi cho bé hít. Hơi nóng có nguy cơ gây bỏng, tinh dầu có thể làm bé co thắt đường thở.
- Không hút mũi cho bé bằng miệng. Cách này không vệ sinh và có thể truyền vi khuẩn, virus từ người lớn sang bé.
- Không dùng tăm bông ngoáy sâu vào mũi. SickKids lưu ý điều này có thể làm tổn thương mũi và đẩy dịch vào sâu hơn.
- Không nhỏ sữa mẹ, nước tỏi, nước lá vào mũi bé.
- Không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm, thuốc nhỏ mũi co mạch. AAP khuyên tránh thuốc ho, cảm không kê đơn cho trẻ dưới 4 tuổi. Mọi loại thuốc cho trẻ sơ sinh đều cần theo chỉ định của bác sĩ.
- Không cho bé dưới 1 tuổi uống mật ong để “trị ho” vì nguy cơ ngộ độc botulinum, theo AAP.
Nghẹt mũi là một trong những tình huống bố mẹ gặp nhiều nhất những tháng đầu. Bố mẹ có thể đọc thêm cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu và các bài khác trong chuyên mục chăm sóc trẻ sơ sinh. Nếu gia đình muốn có người hướng dẫn trực tiếp cách nhỏ mũi, hút mũi và theo dõi bé, dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà của Từ Tâm Care có thể hỗ trợ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường làm mẫu một lần nhỏ mũi và hút mũi, sau đó để bố mẹ tự làm dưới sự quan sát, vì động tác bóp bóng trước khi đưa vào mũi là chỗ bố mẹ hay nhầm nhất. Chuyên viên cũng kiểm tra quanh phòng bé xem có lọ dầu gió, tinh dầu hay nhang đang dùng không, và nhẹ nhàng giải thích với ông bà vì sao nên cất đi. Gia đình được hướng dẫn ghi lại số cữ bú, số tã ướt và nhịp thở của bé khi ngủ, để nếu cần đi khám có thông tin rõ ràng cho bác sĩ.
Khi nào cần đi khám?
Bố mẹ nên đưa bé đi khám trong ngày khi:
- Bé dưới 3 tháng tuổi và sốt từ 38°C trở lên.
- Bé bú kém, bỏ bú, hoặc ít tã ướt hơn hẳn ngày thường.
- Nghẹt mũi kéo dài hơn 2 tuần (theo SickKids) hoặc ngày càng nặng.
- Bé quấy khóc dữ dội, có vẻ đau, hoặc chảy dịch ở tai.
- Bé ho nhiều, ho kéo dài, ho đến mức nôn.
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu bé thở rất nhanh, thở rên, rút lõm bụng hoặc lồng ngực khi thở, môi và da tím tái hoặc tái xám, có cơn ngừng thở, li bì khó đánh thức hoặc co giật. Theo NHS, đây là các dấu hiệu cần cấp cứu ở trẻ dưới 5 tuổi. Xem thêm bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Một ngày nên hút mũi cho bé mấy lần?
Chỉ hút khi mũi bé có dịch làm bé khó bú, khó ngủ, thường vào trước cữ bú và trước giấc ngủ. Hút quá nhiều lần có thể làm niêm mạc mũi kích ứng, sưng và nghẹt hơn.
Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi nhưng không có dịch thì làm sao?
Nhỏ 2–3 giọt nước muối sinh lý mỗi bên để làm mềm dịch khô, giữ phòng thoáng và đủ ẩm. Nếu bé vẫn bú tốt, ngủ được thì tiếp tục theo dõi tại nhà.
Có nên bôi dầu tràm cho bé bị nghẹt mũi?
Không nên. AAP khuyến cáo không dùng dầu bôi chứa menthol cho trẻ dưới 2 tuổi, long não có thể gây độc khi ngấm qua da. Hơi dầu cũng có thể kích thích đường thở của bé.
Bé nghẹt mũi ngủ có cần kê gối cao?
Không. Trẻ sơ sinh vẫn nên ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng, không gối, không chăn mềm. Bố mẹ có thể nhỏ mũi, hút mũi trước khi ngủ để bé dễ thở hơn.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?