Mẹ ít sữa phải làm sao? Trước hết hãy kiểm tra bé có thật sự thiếu sữa không qua số tã ướt và cân nặng. Nếu đúng là ít, cách tăng tiết sữa có cơ sở nhất là cho bé bú thường xuyên, ngậm đúng khớp, bú cả hai bên và vắt thêm sau cữ bú, thay vì trông vào món ăn hay sản phẩm lợi sữa.
Bài viết này dành cho giai đoạn sữa đã về, khi mẹ bắt đầu lo “sữa không đủ cho con”. Nếu mẹ đang ở những ngày đầu và sữa chưa về, hãy đọc bài sau sinh bao lâu thì có sữa và cách giúp sữa về sớm.
Mẹ có thật sự ít sữa không?
NHS cho biết rất nhiều mẹ lo con không đủ sữa trong khi thực ra sữa vẫn đáp ứng đủ nhu cầu của bé. Ngực mềm hơn sau vài tuần, bé đòi bú liên tục buổi tối hay vắt ra được ít sữa không có nghĩa là mẹ ít sữa. Sữa được tạo theo cơ chế “cung – cầu”: càng được lấy ra nhiều, cơ thể càng tạo thêm.
Dấu hiệu bé bú đủ theo NHS:
| Dấu hiệu | Bé đang bú đủ khi |
|---|---|
| Tã ướt | Từ ngày thứ 5 trở đi, ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ |
| Phân | Những tuần đầu, ít nhất 2 lần phân vàng, mềm mỗi ngày |
| Cân nặng | Tăng đều sau 3–4 ngày đầu (giảm nhẹ trong 3–4 ngày đầu là bình thường) |
| Trong cữ bú | Vài nhịp mút nhanh rồi mút dài, đều, nghe hoặc thấy bé nuốt; má tròn, không hóp |
| Sau cữ bú | Bé tự nhả vú, trông thỏa mãn; ngực mẹ mềm hơn |
Lượng sữa bé cần theo tuổi có trong bài trẻ sơ sinh bú bao nhiêu là đủ và dấu hiệu bé bú no.
Những điều dễ bị hiểu nhầm là ít sữa
- Bé đòi bú dồn dập: thường gặp vào buổi tối hoặc khi bé tăng trưởng nhanh. Bú nhiều chính là cách bé “đặt hàng” thêm sữa.
- Ngực không còn căng như tuần đầu: đó là dấu hiệu nguồn sữa đã ổn định theo nhu cầu của bé.
- Vắt ra được ít: máy hút hay tay vắt thường lấy được ít hơn so với bé bú trực tiếp.
- Sữa “loãng”, “trong”: sữa đầu cữ thường trong hơn, sữa cuối cữ béo hơn; đây là bình thường.
Nguyên nhân mẹ ít sữa thường gặp
NHS liệt kê các yếu tố có thể ảnh hưởng đến lượng sữa:
- Bé ngậm vú chưa đúng, tư thế bú chưa tốt nên lấy sữa kém.
- Cho bú không đủ số lần, bỏ cữ, không cho bú khi bé có dấu hiệu đói.
- Cho bé dùng sữa công thức bằng bình hoặc núm vú giả trước khi việc bú mẹ ổn định.
- Dùng núm trợ ti trong thời gian dài.
- Mẹ uống rượu bia, hút thuốc.
- Mẹ từng phẫu thuật ngực.
- Mẹ và bé phải xa nhau sau sinh, ví dụ bé sinh non nằm viện.
- Mẹ hoặc bé bị ốm; mẹ lo âu, căng thẳng, trầm cảm.
- Một số loại thuốc mẹ đang dùng.
- Bé bị dính thắng lưỡi làm hạn chế cử động lưỡi.
Phần lớn các nguyên nhân trên đều có thể cải thiện khi được hỗ trợ sớm và đúng cách.
Mẹ ít sữa phải làm sao? Cách tăng tiết sữa có cơ sở
- Nhờ người có chuyên môn xem một cữ bú: chỉnh tư thế và khớp ngậm là bước quan trọng nhất. Tham khảo bài cách cho con bú đúng khớp ngậm để mẹ không đau.
- Cho bú theo nhu cầu: bú bao lâu và bao nhiêu lần tùy bé, những tuần đầu thường 8–12 lần mỗi ngày đêm, kể cả ban đêm.
- Bú cả hai bên mỗi cữ và đổi bên bắt đầu ở cữ sau.
- Vắt thêm sau cữ bú: khi việc bú đã ổn định, vắt thêm một ít sau khi bé bú giúp cơ thể tạo thêm sữa. Cách vắt và trữ sữa xem trong bài vắt và bảo quản sữa mẹ đúng cách.
- Da kề da: ôm bé sát người giúp mẹ nhận ra dấu hiệu đói sớm và kích thích tiết sữa.
- Hạn chế bình và núm vú giả trong giai đoạn đầu nếu không có chỉ định của nhân viên y tế.
- Chăm sóc chính mẹ: ăn đủ bữa, uống nước theo cơn khát, ngủ bù khi bé ngủ, nhờ người nhà chia sẻ việc.
Không tự ý bổ sung sữa công thức hay giảm cữ bú mẹ: nếu bé tăng cân chậm và cần bổ sung, nhân viên y tế sẽ hướng dẫn lượng và cách cho ăn sao cho vẫn giữ được nguồn sữa mẹ.
Mẹo lợi sữa dân gian: nên hiểu thế nào?
Món ăn như chân giò hầm, đu đủ xanh, cháo móng giò, nước lá… mang lại bữa ăn ngon, ấm bụng và giúp mẹ ăn đủ, nhưng chưa có bằng chứng khoa học vững chắc rằng chúng làm tăng lượng sữa. Hướng dẫn của Học viện Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM) cho rằng bằng chứng về các chất “lợi sữa”, kể cả thảo dược, còn hạn chế; điều cốt lõi vẫn là sữa được lấy ra thường xuyên và hiệu quả.
- Uống ép thật nhiều nước không làm tăng sữa thêm; mẹ chỉ cần uống theo cơn khát.
- Trà, viên, bột lợi sữa: không tự dùng khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, nhất là sản phẩm không rõ thành phần.
- Kiêng khem quá mức làm mẹ thiếu chất, mệt mỏi và có thể khiến việc cho bú khó khăn hơn.
Những điều không nên làm
- Không so sánh lượng sữa vắt ra với mẹ khác để kết luận mình ít sữa.
- Không giãn cữ bú để “dồn sữa cho nhiều”.
- Không dùng thuốc kích sữa khi chưa được bác sĩ chỉ định.
- Không tự trách mình. Ít sữa thường có nguyên nhân cụ thể và có thể cải thiện với sự hỗ trợ đúng.
Nếu mẹ cần người đến tận nhà xem cữ bú, chỉnh khớp ngậm và hướng dẫn vắt sữa, có thể tham khảo dịch vụ thông tắc tia sữa và hỗ trợ cho con bú tại nhà của Từ Tâm Care. Kiến thức tổng quan có trong cẩm nang nuôi con bằng sữa mẹ cho mẹ lần đầu và chuyên mục Mẹ sau sinh.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường bắt đầu bằng việc cùng mẹ đếm số tã ướt trong một ngày và xem lại cân nặng của bé ở lần khám gần nhất, vì nhiều mẹ thật ra không thiếu sữa. Sau đó chuyên viên ngồi xem trọn một cữ bú để chỉnh tư thế và khớp ngậm. Chuyên viên cũng hỏi về giấc ngủ, bữa ăn và tâm trạng của mẹ, vì mẹ quá mệt hay căng thẳng sẽ khó duy trì nhịp bú. Nếu bé có dấu hiệu chưa đủ sữa, chuyên viên khuyên gia đình đưa bé đi khám để được hướng dẫn bổ sung đúng cách.
Khi nào cần đi khám?
Đưa bé đi khám nhi hoặc gặp chuyên viên tư vấn sữa mẹ sớm khi:
- Từ ngày thứ 5, bé có ít hơn 6 tã ướt nặng mỗi 24 giờ, nước tiểu vàng đậm.
- Bé không tăng cân, sụt cân sau tuần đầu, hoặc chưa lấy lại cân nặng lúc sinh khi được khoảng 2 tuần tuổi.
- Bé bú rất lâu mà không thỏa mãn, hoặc ngủ li bì, khó đánh thức để bú.
- Bé đi ngoài ít, phân vẫn đen hoặc xanh sẫm sau ngày thứ 4–5.
- Mẹ đau đầu ti kéo dài khi cho bú, hoặc nghi bé dính thắng lưỡi.
- Mẹ buồn bã, lo âu kéo dài, mất ngủ dù bé ngủ.
Gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu bé lả, bú kém hẳn, môi khô, thóp lõm, không có tã ướt trong 6–8 giờ, hoặc vàng da tăng nhanh kèm bú kém.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mẹ ít sữa hay đủ sữa?
Hãy dựa vào bé: từ ngày thứ 5 có ít nhất 6 tã ướt nặng mỗi ngày, tăng cân đều và trông thỏa mãn sau cữ bú là dấu hiệu bé bú đủ. Lượng sữa vắt ra hay cảm giác ngực mềm không phản ánh chính xác lượng sữa.
Mẹ ít sữa có nên uống thật nhiều nước không?
Mẹ nên uống theo cơn khát và để sẵn nước khi cho bú. Uống ép quá nhiều nước không làm tăng sữa thêm; điều quan trọng là sữa được lấy ra thường xuyên.
Ăn chân giò, đu đủ có giúp nhiều sữa không?
Đây là món ăn bổ dưỡng giúp mẹ ăn ngon, nhưng chưa có bằng chứng khoa học vững chắc rằng chúng làm tăng lượng sữa. Bú thường xuyên, đúng khớp ngậm vẫn là yếu tố chính.
Vắt thêm sau khi bú có giúp tăng tiết sữa không?
Có. Theo NHS, khi việc bú đã ổn định, vắt thêm một ít sau cữ bú giúp cơ thể nhận tín hiệu tạo thêm sữa. Chỉ vắt vừa phải để tránh căng tức hay mệt mỏi.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Từ Tâm Care phục vụ tận nhà trên toàn tỉnh Đắk Lắk, gồm cả vùng Phú Yên cũ. Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
