Trẻ sơ sinh bị táo bón khi phân cứng, khô, vón cục hoặc lổn nhổn như hạt, bé phải rặn lâu mà không đi được, chứ không chỉ vì bé ít đi ngoài. Bé bú mẹ sau tháng đầu có thể vài ngày mới đi một lần mà phân vẫn mềm, đó là bình thường. Đạp chân kiểu xe đạp, xoa bụng nhẹ và cho bú đủ thường giúp bé dễ chịu hơn.
Thấy con đỏ mặt, rặn è è mỗi lần đi ngoài, hoặc hai ba ngày chưa thay tã bẩn, nhiều bố mẹ lo ngay con bị táo bón. Bài viết giúp bố mẹ phân biệt đâu là bình thường, đâu là táo bón thật, cách giúp bé tại nhà và những dấu hiệu cần đưa bé đi khám.
Thế nào là bình thường, thế nào là táo bón?
Số lần đi ngoài của trẻ sơ sinh thay đổi nhiều theo tuổi và theo kiểu bú. Theo NHS (Anh) và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP):
| Giai đoạn | Thường gặp | Cần chú ý |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Phân su đen, dính; đến khoảng ngày thứ 3 chuyển dần sang phân lỏng hơn, màu xanh nhạt | Phân chưa chuyển màu như mô tả |
| Bé bú mẹ, từ ngày thứ 4 đến 6 tuần | NHS: ít nhất 2 lần phân vàng mỗi ngày nếu bé bú tốt | Không đi ngoài trong 24–48 giờ: có thể bé chưa nhận đủ sữa |
| Bé bú mẹ, sau khoảng 6 tuần | Có thể thưa dần, vài ngày mới đi một lần, phân vẫn mềm | Phân cứng, khô, bé khó chịu |
| Bé bú sữa công thức | AAP: thường đi ít nhất 1 lần vào hầu hết các ngày, có khi cách 1–2 ngày | Đi thưa hơn kèm rặn nhiều, phân cứng |
Màu và độ đặc của phân cũng nói lên nhiều điều. Bố mẹ tham khảo bài phân của trẻ sơ sinh: màu sắc nào bình thường để đối chiếu.
Rặn đỏ mặt có phải táo bón?
Không hẳn. AAP cho biết trẻ nhỏ thường phải rặn, đỏ mặt, thậm chí khóc khi đi ngoài vì các cơ chưa phối hợp nhịp nhàng. Nếu sau khi rặn bé đi ra phân mềm thì không phải táo bón.
Dấu hiệu trẻ sơ sinh bị táo bón
NHS và AAP liệt kê các dấu hiệu gợi ý bé bị táo bón thật sự:
- Phân cứng, khô, vón cục hoặc thành viên nhỏ như phân dê.
- Đi ngoài ít hơn 3 lần mỗi tuần kèm phân cứng (NHS).
- Bé rặn hơn 10 phút mà không đi được (AAP).
- Phân to bất thường, bé đau, khóc nhiều khi đi.
- Bụng bé căng, sờ thấy chắc; xì hơi và phân có mùi khó chịu hơn thường ngày.
- Bé quấy khóc, bú kém hơn, trớ nhiều hơn bình thường.
- Có vệt máu tươi trên bề mặt phân cứng.
Bé bú mẹ bị táo bón: vì sao và cần làm gì?
Sữa mẹ dễ tiêu, có tác dụng nhuận tràng tự nhiên, nên táo bón thật sự ở bé bú mẹ hoàn toàn khá ít gặp. Khi bé bú mẹ đi ngoài thưa trong những tuần đầu, điều cần nghĩ đến trước tiên là bé có bú đủ sữa không. AAP lưu ý trong tháng đầu, bé bú mẹ đi ngoài ít hơn 1 lần mỗi ngày có thể là dấu hiệu bé chưa nhận đủ sữa.
- Kiểm tra khớp ngậm, số cữ bú và số tã ướt mỗi ngày.
- Cho bé bú thường xuyên hơn, bú hết một bên rồi mới chuyển bên.
- Mẹ uống đủ nước, ăn đủ rau, trái cây để giữ sức khoẻ và nguồn sữa.
- Theo dõi cân nặng của bé. Bố mẹ có thể đối chiếu với bài trẻ sơ sinh bú bao nhiêu là đủ.
Cách giúp bé dễ chịu tại nhà
- Đạp chân kiểu xe đạp: đặt bé nằm ngửa, nhẹ nhàng co duỗi hai chân bé luân phiên như đạp xe. NHS gợi ý cách này giúp ruột hoạt động.
- Xoa bụng nhẹ theo chiều kim đồng hồ: khi bé thoải mái, dùng lòng bàn tay ấm xoa vòng tròn quanh rốn theo chiều kim đồng hồ, không ấn mạnh. Các động tác massage cho bé có trong bài massage cho trẻ sơ sinh: lợi ích và các bước tại nhà.
- Tắm nước ấm: giúp bé thư giãn cơ bụng, nhiều bé đi ngoài ngay sau tắm.
- Cho bé nằm sấp khi thức (có người lớn trông), giúp vận động cơ bụng.
- Bé bú sữa công thức: kiểm tra lại cách pha, đúng tỉ lệ nước và bột theo hướng dẫn. Pha quá đặc dễ làm bé táo bón. Việc cho thêm nước giữa các cữ nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước.
- Chờ vài ngày: NHS cho biết táo bón thường cải thiện sau vài ngày áp dụng các cách trên.
Những điều không nên làm
- Không thụt hậu môn, không nhét que, tăm bông, mùi tỏi, cọng rau, xà phòng vào hậu môn bé. Các cách này có thể làm trầy xước, nứt hậu môn và khiến bé sợ đi ngoài.
- Không tự dùng thuốc nhuận tràng, thuốc đạn, men tiêu hoá. Mọi loại thuốc cho trẻ sơ sinh đều cần theo chỉ định của bác sĩ.
- Không cho bé bú mẹ hoàn toàn uống thêm nước. NHS lưu ý bé bú mẹ không cần thêm nước, thay vào đó hãy cho bú nhiều hơn.
- Không cho bé dưới 1 tuổi ăn mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum, theo AAP.
- Không tự ý đổi loại sữa liên tục hoặc pha sữa loãng hơn hướng dẫn.
- Không ép mẹ kiêng khem khi chưa có ý kiến bác sĩ.
Đi ngoài đều đặn là một trong những dấu hiệu bé khỏe mạnh trong cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh tháng đầu. Bố mẹ có thể đọc thêm các bài trong chuyên mục chăm sóc trẻ sơ sinh. Khi gia đình cần người hướng dẫn massage bụng, theo dõi cữ bú và tã bẩn của bé, dịch vụ chăm sóc bé sơ sinh tại nhà của Từ Tâm Care có thể hỗ trợ.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hỏi kỹ số lần bé đi ngoài, hình dạng phân và số tã ướt trong vài ngày gần nhất trước khi kết luận bé có táo bón hay không. Với bé bú bình, chuyên viên xem gia đình pha sữa thế nào, vì pha nhầm tỉ lệ là chuyện khá hay gặp. Sau khi tắm, chuyên viên hướng dẫn bố mẹ động tác đạp xe và xoa bụng theo chiều kim đồng hồ để làm hằng ngày. Nếu phân có máu, bé nôn hoặc bụng chướng, chuyên viên sẽ khuyên gia đình đưa bé đi khám ngay.
Khi nào cần đi khám?
- Bé bú mẹ trong những tuần đầu không đi ngoài 24–48 giờ (NHS) hoặc bé dưới 1 tháng đi ngoài ít hơn 1 lần mỗi ngày.
- Bé đã được chăm sóc tại nhà vài ngày mà không cải thiện.
- Phân có máu, hoặc phân màu trắng, bạc màu, xám.
- Bé nôn, nhất là nôn ra dịch màu xanh lá.
- Bụng chướng căng, bé đau khi chạm vào bụng, bỏ bú.
- Bé chậm tăng cân, ít tã ướt, quấy khóc nhiều.
- Bé dưới 3 tháng tuổi và sốt từ 38°C trở lên.
Gọi cấp cứu 115 nếu bé li bì khó đánh thức, thở khó, tím tái hoặc co giật. Danh sách đầy đủ có trong bài dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ sơ sinh cần đưa đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bé bú mẹ 3–4 ngày chưa đi ngoài có phải bị táo bón?
Với bé trên khoảng 6 tuần tuổi, nếu bé vẫn bú tốt, tăng cân đều và khi đi phân mềm thì đây có thể là bình thường. Với bé trong những tuần đầu, không đi ngoài 24–48 giờ cần liên hệ nhân viên y tế.
Trẻ sơ sinh bị táo bón có nên uống nước không?
Bé bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước, chỉ cần cho bú nhiều hơn. Với bé bú sữa công thức, hãy kiểm tra lại cách pha và hỏi nhân viên y tế trước khi cho thêm nước.
Có nên dùng mẹo nhét mùi tỏi, que vào hậu môn bé?
Không nên. Các cách này có thể làm trầy xước, nứt hậu môn và khiến bé sợ đi ngoài. Nếu bé táo bón kéo dài, hãy đưa bé đi khám để bác sĩ hướng dẫn.
Xoa bụng cho bé thế nào là đúng?
Dùng lòng bàn tay ấm xoa vòng tròn quanh rốn theo chiều kim đồng hồ, lực nhẹ, khi bé thoải mái và không ngay sau bú. Có thể kết hợp động tác đạp xe cho bé vài phút.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
Đọc thêm trong cùng chủ đề
Dịch vụ tắm bé tại nhà: một buổi tắm bé của Từ Tâm Care diễn ra thế nào?
Những lưu ý khi tắm cho trẻ sơ sinh: giải đáp mọi thắc mắc của bố mẹ (giờ tắm, nhiệt độ nước, số lần, khi nào không nên tắm)
Nên tắm cho bé lúc mấy giờ, tắm bao lâu? Gợi ý cho trẻ sơ sinh
Nhiệt độ nước tắm cho bé sơ sinh bao nhiêu là an toàn?