Bà bầu kiêng ăn gì mới thật sự cần thiết? Theo bằng chứng hiện có, đu đủ chín, dứa chín và rau ngót nấu chín ăn lượng vừa phải không được chứng minh gây sảy thai. Điều mẹ cần tránh là đu đủ xanh, rau ngót sống hoặc nước ép rau ngót sống, cùng các thực phẩm sống, rượu bia và đồ ăn kém vệ sinh.
Khi mang thai, mẹ thường nhận được rất nhiều lời dặn kiêng khem từ ông bà, người thân, hàng xóm. Phần lớn xuất phát từ tình thương và kinh nghiệm truyền miệng. Bài viết thuộc loạt “Giải đáp quan niệm” của Từ Tâm Care, cùng mẹ nhìn lại từng lời khuyên một cách tôn trọng, dựa trên những gì y học đã biết. Mẹ xem thêm các bài trong chuyên mục Mang thai.
Vì sao có nhiều quan niệm bà bầu kiêng ăn gì?
Ở nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam, kiêng khem khi mang thai là nếp sinh hoạt lâu đời. Ông bà muốn giữ an toàn cho mẹ và bé khi chưa có điều kiện khám thai như bây giờ. Một số lời dặn có cơ sở, ví dụ tránh đồ ăn sống. Một số khác chưa có bằng chứng, hoặc chỉ đúng với một dạng thực phẩm nhất định như quả xanh, rau sống.
Kiêng quá nhiều có thể khiến bữa ăn của mẹ nghèo nàn, thiếu chất. Vì vậy, thay vì kiêng tuyệt đối, gia đình nên hiểu đúng điều gì cần tránh và điều gì có thể ăn ở lượng vừa phải.
Đu đủ: phân biệt đu đủ xanh và đu đủ chín
Quan niệm: bà bầu ăn đu đủ dễ sảy thai.
Bằng chứng: Một nghiên cứu của Khoa Sản, Đại học Quốc gia Singapore, đăng trên tạp chí British Journal of Nutrition, cho chuột mang thai uống đu đủ chín xay và không thấy ảnh hưởng tới số thai hay dấu hiệu nhiễm độc. Ngược lại, nhựa đu đủ thô gây co thắt cơ tử cung mạnh, tương tự các chất gây co bóp tử cung. Nhóm tác giả kết luận ăn đu đủ chín bình thường có lẽ không gây nguy hiểm đáng kể, còn đu đủ xanh hoặc ương (nhiều nhựa) có thể không an toàn.
Kết luận cho mẹ: có thể ăn đu đủ chín hẳn, lượng vừa phải. Nên tránh đu đủ xanh, gỏi đu đủ, đu đủ ương và món hầm đu đủ xanh trong thai kỳ. Đây là nghiên cứu trên động vật nên chưa thể suy ra chính xác cho người, vì vậy cách an toàn nhất là chọn quả chín.
Bà bầu ăn dứa được không?
Quan niệm: dứa (thơm, khóm) làm “mềm tử cung”, gây sảy thai, nhất là 3 tháng đầu.
Bằng chứng: Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy ăn dứa chín ở lượng thực phẩm thông thường gây sảy thai; kết quả từ động vật hoặc dịch chiết không thể trực tiếp xác định độ an toàn cho người. Một nghiên cứu trên chuột mang thai đăng trên tạp chí European Journal of Contraception & Reproductive Health Care cho uống nước ép dứa xanh ở nhiều mức liều và không ghi nhận tác dụng gây sảy thai. Một vài nghiên cứu khác dùng dịch chiết dứa đậm đặc trên mô tử cung trong phòng thí nghiệm, điều kiện này khác xa việc ăn vài miếng dứa.
Kết luận cho mẹ: mẹ có thể ăn dứa chín, rửa và gọt sạch mắt, lượng vừa phải. Dứa có vị chua, có thể làm mẹ hay ợ nóng thấy khó chịu hơn; khi đó nên ăn sau bữa và tránh ăn lúc đói. Mẹ có tiền sử sảy thai, đang dọa sảy thai hoặc được bác sĩ dặn kiêng thì nên làm theo lời bác sĩ. Mẹ hay bị ợ nóng đọc thêm bài ợ nóng khi mang thai: cách giảm khó chịu tại nhà.
Rau ngót: ăn chín được, tránh ăn sống và nước ép sống
Quan niệm: bà bầu ăn rau ngót dễ sảy thai, nhất là 3 tháng đầu.
Bằng chứng: Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec cho biết hiện chưa có nghiên cứu nào chứng minh rau ngót gây sảy thai. Lời khuyên hạn chế xuất phát từ khuyến cáo thận trọng với một hoạt chất có trong rau ngót tươi. Ở chiều khác, các tổng quan khoa học ghi nhận việc ăn rau ngót sống, xay nước uống với lượng lớn kéo dài để giảm cân từng liên quan tới tổn thương phổi nghiêm trọng ở một số người lớn tại Đài Loan và Nhật Bản.
Kết luận cho mẹ:
- Một số hướng dẫn bệnh viện cho phép người khỏe mạnh ăn ít rau ngót nấu chín, nhưng dữ liệu trực tiếp trong thai kỳ còn hạn chế và chưa xác định được một lượng an toàn chung. Mẹ còn băn khoăn nên hỏi bác sĩ, có thể chọn các loại rau chín khác để đa dạng bữa ăn.
- Không ăn rau ngót sống, không uống nước ép hay sinh tố rau ngót sống.
- Mẹ có tiền sử sảy thai, sinh non, đang dọa sảy hoặc mang thai nhờ hỗ trợ sinh sản nên hỏi bác sĩ và có thể hạn chế rau ngót trong 3 tháng đầu.
Bà bầu kiêng ăn gì thật sự? Bảng tổng hợp
| Thực phẩm | Quan niệm dân gian | Gợi ý dựa trên bằng chứng |
|---|---|---|
| Đu đủ | Kiêng hoàn toàn | Ăn được đu đủ chín; tránh đu đủ xanh, ương |
| Dứa | Kiêng 3 tháng đầu | Ăn được dứa chín, lượng vừa; hỏi bác sĩ nếu có nguy cơ sảy thai |
| Rau ngót | Kiêng hoàn toàn | Ăn được khi nấu chín, lượng vừa; tránh ăn sống, nước ép sống |
| Thịt, cá, trứng sống hoặc tái | Ít được nhắc tới | Nên tránh – nguy cơ nhiễm khuẩn |
| Sữa, phô mai chưa tiệt trùng | Ít được nhắc tới | Nên tránh – nguy cơ nhiễm khuẩn Listeria |
| Rượu bia, đồ ngâm rượu | Đôi khi được mời “cho khỏe” | Nên tránh hoàn toàn |
| Cà phê, trà đặc | Ít được nhắc tới | Hạn chế; NHS khuyên không quá 200 mg caffeine mỗi ngày |
Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), nhóm thực phẩm mẹ bầu thật sự cần tránh hoặc hạn chế gồm: thịt, trứng, hải sản sống hoặc chưa chín kỹ; sữa và phô mai chưa tiệt trùng; gan và các sản phẩm từ gan; rượu bia; trà thảo mộc chứa rễ cam thảo; caffeine vượt mức khuyến nghị. Trái cây và rau đều ăn được nếu rửa sạch kỹ.
Những điều không nên làm
- Không kiêng khem tràn lan đến mức mẹ chỉ ăn được vài món, thiếu đạm, thiếu rau.
- Không làm mẹ thấy có lỗi khi lỡ ăn một món bị đồn “phải kiêng”.
- Không dùng nước lá, bài thuốc dân gian để “an thai” hay “dưỡng thai” khi chưa hỏi bác sĩ sản.
- Không ăn đồ sống, tái như gỏi, tiết canh, trứng lòng đào chưa chín kỹ.
- Không bỏ qua lời dặn riêng của bác sĩ với thai kỳ có nguy cơ.
Để có thực đơn cân đối, mẹ đọc thêm bài bà bầu nên ăn gì theo 3 giai đoạn thai kỳ và bà bầu nên ăn trái cây gì. Tổng quan cả thai kỳ có trong cẩm nang chăm sóc mẹ bầu theo từng tam cá nguyệt.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc mẹ bầu tại nhà, chuyên viên thường lắng nghe những điều ông bà dặn trước, rồi nhẹ nhàng chia sẻ thông tin để cả nhà cùng hiểu, không tranh luận đúng sai trước mặt mẹ. Với những món còn băn khoăn, chuyên viên khuyên gia đình ghi lại để hỏi bác sĩ ở lần khám thai tới. Trong các buổi massage bầu tại nhà, chuyên viên cũng hỏi mẹ đã ăn gì, có đủ bữa không, vì mẹ ăn quá ít dễ mệt và chóng mặt.
Khi nào cần đi khám?
- Ra máu âm đạo, đau bụng từng cơn hoặc đau quặn, ra nước âm đạo: đến bệnh viện ngay, không chờ xem do ăn gì.
- Sốt từ 38°C, tiêu chảy, nôn nhiều sau khi ăn đồ sống hoặc nghi không sạch: đi khám sớm.
- Nôn nghén nặng, không ăn uống được, tiểu ít: đi khám trong ngày vì có thể mất nước.
- Khó thở, sưng môi, sưng mặt sau khi ăn: gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu ăn dứa được không?
Mẹ có thể ăn dứa chín, gọt sạch, lượng vừa phải. Chưa có bằng chứng trên người cho thấy ăn dứa ở mức bình thường gây sảy thai; mẹ có nguy cơ sảy thai nên hỏi bác sĩ.
Bà bầu 3 tháng đầu ăn rau ngót được không?
Dữ liệu trực tiếp về rau ngót trong thai kỳ còn hạn chế. Nếu ăn, chỉ dùng ít rau nấu chín; không dùng rau sống hay nước ép sống. Mẹ trong 3 tháng đầu hoặc có thai kỳ nguy cơ nên hỏi bác sĩ và có thể chọn rau chín khác.
Lỡ ăn đu đủ xanh thì có sao không?
Mẹ không nên quá lo lắng. Theo dõi các dấu hiệu như đau bụng, ra máu; nếu có, đến bệnh viện ngay. Những lần sau nên chọn đu đủ chín hẳn.
Bà bầu cần kiêng những thực phẩm nào nhất?
Theo NHS, nhóm cần tránh gồm đồ sống hoặc chưa chín kỹ, sữa chưa tiệt trùng, gan, rượu bia và hạn chế caffeine. Đây là những nguy cơ có bằng chứng rõ hơn nhiều so với các lời đồn về trái cây, rau.
Tài liệu tham khảo
- NHS – Foods to avoid in pregnancy
- Adebiyi A. và cộng sự, British Journal of Nutrition – Papaya (Carica papaya) consumption is unsafe in pregnancy: fact or fable?
- Yakubu M.T. và cộng sự, European Journal of Contraception & Reproductive Health Care – Ananas comosus: is the unripe fruit juice an abortifacient in pregnant Wistar rats?
- Bunawan H. và cộng sự, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine – Sauropus androgynus (L.) Merr. Induced Bronchiolitis Obliterans
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Bà bầu có ăn rau ngót được không?
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
