Bầu tháng thứ 4 (khoảng tuần 14–17) là lúc nhiều mẹ thấy dễ chịu hơn: nghén giảm dần, bụng bắt đầu lộ, thai dài khoảng 11–12 cm vào tuần 16. Trước đó, thai 3 tháng đã đủ các cơ quan chính. Mẹ cần ăn đa dạng, chưa cần ăn gấp đôi và không bỏ lỡ mốc sàng lọc tuần 11–13.
Tháng thứ 3 và thứ 4 là bước chuyển từ tam cá nguyệt thứ nhất sang tam cá nguyệt thứ hai. Bài viết tổng hợp thông tin từ Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), biểu đồ tăng trưởng thai của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bệnh viện Từ Dũ để mẹ biết bé đang lớn thế nào và nên ăn gì cho đủ.
Thai 3 tháng: bé đã có hình hài đầy đủ
Tháng thứ 3 tương ứng khoảng tuần 9 đến 13. Theo NHS, đến tuần 12:
- Thai dài khoảng 5,4 cm tính từ đầu đến mông, cỡ một quả mận.
- Các cơ quan bên trong và cơ đã phát triển; tim thai thấy rõ trên siêu âm.
- Bộ xương đang chuyển dần từ mô mềm sang xương.
- Cơ quan sinh dục đã hình thành, nhưng siêu âm thường chưa xác định được giới tính.
- Bánh nhau bắt đầu đảm nhận việc nuôi dưỡng bé, nội tiết của mẹ dần ổn định hơn.
Với mẹ, cuối tháng thứ 3 nghén có thể bắt đầu đỡ, nhưng vẫn có thể mệt, đau đầu, ợ nóng, chóng mặt, ngực căng và vòng eo dày lên.
Bầu tháng thứ 4: thai nhi và cơ thể mẹ thay đổi gì?
Tháng thứ 4 tương ứng khoảng tuần 14 đến 17. Theo NHS, vào tuần 16 bé dài khoảng 11,6 cm từ đầu đến mông, cỡ một quả bơ. Bé đã biết nhăn mặt, cử động tay chân và nắm tay lại, dù chưa điều khiển được các cơ.
| Tuần thai | Chiều dài (NHS) | Cân nặng ước tính, trung vị (WHO) |
|---|---|---|
| Tuần 12 | Khoảng 5,4 cm (đầu – mông) | Chưa áp dụng |
| Tuần 14 | – | Khoảng 90 g (78–104 g) |
| Tuần 16 | Khoảng 11,6 cm (đầu – mông) | Khoảng 144 g (124–166 g) |
| Tuần 17 | – | Khoảng 179 g (155–207 g) |
Cân nặng là số ước tính qua siêu âm theo biểu đồ tăng trưởng thai của WHO; khoảng trong ngoặc là bách phân vị 10 đến 90. Bé nhà mình nằm trong khoảng này hay không là việc bác sĩ đánh giá, mẹ không cần tự so.
Thay đổi thường gặp ở mẹ khi bầu tháng thứ 4:
- Nghén đỡ dần; NHS cho biết nghén thường hết vào khoảng tuần 16 đến 20.
- Bụng nhô lên rõ hơn, ăn ngon miệng hơn.
- Nướu sưng hoặc dễ chảy máu khi đánh răng, chảy máu cam nhẹ.
- Đau nhói hai bên bụng dưới khi đổi tư thế, do dây chằng tròn bị kéo giãn.
- Táo bón, đầy hơi, ợ nóng; đôi khi chuột rút ở chân.
- Da sạm từng mảng trên mặt, tóc dày và bóng hơn.
Thai máy thường được cảm nhận trong khoảng tuần 16 đến 24. Với con so, nhiều mẹ chỉ thấy sau tuần 20, nên chưa thấy bé đạp ở tháng thứ 4 là chuyện bình thường.
Mốc khám thai quan trọng trong tháng thứ 3 và thứ 4
- Tuần 11 đến 13 tuần 6 ngày: theo Bệnh viện Từ Dũ, đây là thời điểm siêu âm đo độ mờ da gáy, kết hợp xét nghiệm máu sàng lọc (double test). Ngoài khoảng này, bác sĩ sẽ tư vấn phương án sàng lọc phù hợp thay vì dùng phép đo này theo quy trình sàng lọc quý đầu.
- Từ tuần 14: nếu mẹ chưa làm sàng lọc 3 tháng đầu, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm triple test.
- Mỗi lần khám: đo huyết áp, cân nặng, xét nghiệm nước tiểu khi cần, tư vấn tiêm phòng và vi chất.
Mẹ xem đầy đủ các mốc trong bài lịch khám thai: các mốc quan trọng mẹ không nên bỏ lỡ.
Bầu tháng thứ 4 nên ăn gì?
NHS nhấn mạnh mẹ không cần “ăn cho hai người”, kể cả khi mang song thai. Nhu cầu năng lượng chỉ tăng thêm khoảng 200 kcal mỗi ngày từ tam cá nguyệt thứ ba. Ở tháng thứ 3 và thứ 4, điều quan trọng là ăn đa dạng và đủ chất.
| Nhóm thực phẩm | Gợi ý dễ tìm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tinh bột | Cơm, gạo lứt, khoai lang, bắp, bánh mì | Chiếm khoảng một phần ba khẩu phần, ưu tiên loại nguyên hạt |
| Rau và trái cây | Rau xanh, bí đỏ, cà rốt, chuối, cam, ổi, bơ | Ít nhất 5 phần mỗi ngày; rửa kỹ để loại bỏ đất |
| Đạm | Thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ, các loại đậu | Nấu chín kỹ; cá nên ăn khoảng 2 bữa mỗi tuần |
| Sữa và chế phẩm | Sữa tiệt trùng, sữa chua, phô mai cứng | Chọn loại đã tiệt trùng |
| Chất béo, đồ ngọt | Dầu ăn, bánh kẹo, nước ngọt | Dùng ít |
Các vi chất như sắt, axit folic, canxi được bổ sung theo chỉ định của bác sĩ, dựa trên kết quả khám và xét nghiệm. Chi tiết theo từng giai đoạn có trong bài bà bầu nên ăn gì: dinh dưỡng theo 3 giai đoạn thai kỳ.
Mẹo ăn uống khi vẫn còn nghén
- Chia 5–6 bữa nhỏ, không để bụng quá đói hay quá no.
- Bữa phụ: trái cây, sữa chua, khoai lang luộc, cháo, bánh quy lạt.
- Uống nước rải đều, hạn chế uống nhiều ngay trong bữa ăn nếu dễ trào ngược.
- Ăn nhiều rau, uống đủ nước và đi lại nhẹ nhàng để giảm táo bón.
Những điều không nên làm
- Không ăn đồ sống, tái: gỏi cá, hàu sống, thịt tái, trứng lòng đào, sữa chưa tiệt trùng.
- Tránh gan và các món từ gan vì có thể chứa nhiều vitamin A dạng retinol.
- Tránh cá lớn như cá mập, cá kiếm, cá cờ; hạn chế cá ngừ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Không quá 200 mg caffeine mỗi ngày theo NHS, tương đương khoảng hai tách cà phê hòa tan. Cà phê phin pha đậm có thể nhiều caffeine hơn, nên mẹ uống loãng và ít.
- Không uống rượu bia, kể cả rượu ngâm thuốc.
- Không tự ý kiêng khem quá mức theo lời truyền miệng. Những quan niệm như kiêng đu đủ, dứa, rau ngót được phân tích trong bài quan niệm kiêng khi mang thai: đúng hay sai.
- Không tự dùng thuốc bổ, thực phẩm chức năng khi chưa hỏi bác sĩ.
Từ tháng thứ 4, khi bụng lớn dần và lưng bắt đầu mỏi, một số mẹ chọn massage mẹ bầu tại nhà để thư giãn. Hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi thai trước khi bắt đầu.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc mẹ bầu tháng thứ 3, thứ 4, chuyên viên thường gặp hai kiểu lo lắng trái ngược: mẹ ăn ít vì nghén và mẹ được người nhà ép ăn thật nhiều. Chuyên viên hay gợi ý mẹ chia nhỏ bữa, giữ một đĩa trái cây đã rửa sạch trên bàn để ăn dần, và nhắc gia đình rằng mẹ chưa cần ăn gấp đôi. Với những mẹ quen uống cà phê, chuyên viên khuyên pha loãng hơn và uống trước buổi trưa. Chuyên viên không tự đưa thuốc bổ, mà nhắc mẹ mang theo các loại đang dùng để hỏi bác sĩ ở lần khám tới.
Khi nào cần đi khám?
Ngoài lịch hẹn định kỳ, mẹ bầu tháng thứ 3, thứ 4 nên đến cơ sở sản khoa ngay khi:
- Ra máu âm đạo, ra nước hoặc dịch bất thường.
- Đau bụng dữ dội, hoặc đau không đỡ sau khi nghỉ; không chờ nghỉ thử nếu đau dữ dội.
- Nôn nhiều không giữ được thức ăn, nước trong 24 giờ, sút cân.
- Sốt từ 38°C, tiểu buốt, tiểu rắt.
- Đau đầu nhiều, chóng mặt, ngất.
Gọi cấp cứu 115 khi ra máu nhiều, đau bụng dữ dội kèm choáng hoặc ngất. Xem thêm 10 dấu hiệu bất thường khi mang thai cần đi khám ngay. Giai đoạn trước và sau có trong bài mang thai tháng đầu và tháng thứ 2 và bầu 5 tháng, bầu 6 tháng; toàn cảnh 9 tháng có trong bài thai kỳ từng tháng thuộc chuyên mục mang thai.
Câu hỏi thường gặp
Thai 3 tháng dài bao nhiêu?
Theo NHS, đến tuần 12 thai dài khoảng 5,4 cm tính từ đầu đến mông, cỡ một quả mận. Các cơ quan chính đã hình thành và tim thai thấy rõ trên siêu âm.
Bầu tháng thứ 4 đã thấy thai máy chưa?
Có thể chưa. Thai máy thường được cảm nhận trong khoảng tuần 16 đến 24; với con so, nhiều mẹ chỉ thấy sau tuần 20. Nếu đến tuần 24 vẫn chưa thấy, mẹ nên báo bác sĩ.
Bầu tháng thứ 4 có cần ăn nhiều hơn không?
Chưa cần ăn gấp đôi. NHS cho biết nhu cầu năng lượng chỉ tăng khoảng 200 kcal mỗi ngày từ tam cá nguyệt thứ ba. Ở tháng thứ 4, mẹ nên tập trung ăn đa dạng, đủ nhóm chất.
Lỡ mốc đo độ mờ da gáy thì sao?
Độ mờ da gáy chỉ đo được trong khoảng tuần 11 đến 13 tuần 6 ngày. Nếu lỡ mốc, mẹ hãy đi khám sớm để bác sĩ tư vấn phương án sàng lọc khác, ví dụ triple test từ tuần 14.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột hoặc các xã, phường khác của Đắk Lắk (gồm vùng Phú Yên cũ)? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí. Từ Tâm Care báo rõ lịch và chi phí di chuyển (nếu có) trước khi nhận lịch.
