Viêm đường tiết niệu khi mang thai khá phổ biến, theo ACOG gặp ở khoảng 8 trên 100 thai kỳ. Dấu hiệu thường gặp là tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, nước tiểu đục hoặc có máu, đau bụng dưới. Mẹ bầu nghi bị viêm đường tiết niệu cần đi khám sớm, không tự điều trị, và có thể phòng ngừa bằng uống đủ nước, vệ sinh đúng cách.
Đi tiểu nhiều lần là chuyện quen thuộc của bà bầu, nên nhiều mẹ dễ bỏ qua khi bắt đầu thấy rát buốt. Thực tế, nhiễm trùng đường tiết niệu trong thai kỳ cần được phát hiện và xử trí sớm để tránh lan lên thận. Bài viết giúp mẹ nhận biết dấu hiệu, biết cách phòng ngừa hằng ngày và khi nào phải đi khám ngay. Mẹ xem thêm các bài trong chuyên mục Mang thai.
Viêm đường tiết niệu khi mang thai là gì, vì sao dễ gặp?
Đường tiết niệu gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), phần lớn nhiễm trùng bắt đầu ở phần dưới, khi vi khuẩn từ vùng hậu môn, âm đạo đi ngược lên niệu đạo vào bàng quang. Nếu không được xử trí, vi khuẩn có thể lan lên thận gây viêm thận – bể thận, một tình trạng nặng hơn.
Khi mang thai, mẹ dễ bị hơn vì:
- Tử cung lớn dần đè lên bàng quang, nước tiểu khó thoát hết.
- Nội tiết tố thai kỳ làm thay đổi trương lực đường tiết niệu.
- Niệu đạo của phụ nữ ngắn và gần hậu môn, vi khuẩn dễ đi vào.
Mẹ có nguy cơ cao hơn nếu từng bị nhiễm trùng tiết niệu, có tiểu đường, sinh nhiều lần, uống ít nước hoặc hay nhịn tiểu.
Dấu hiệu viêm đường tiết niệu và tiểu buốt khi mang thai
Theo ACOG và NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Tiểu buốt, rát khi đi tiểu.
- Buồn tiểu gấp, khó nhịn; đi tiểu nhiều lần, kể cả ban đêm, mỗi lần ít.
- Nước tiểu đục, mùi nặng, có thể lẫn máu (màu hồng, đỏ hoặc nâu).
- Đau tức bụng dưới, vùng trên xương mu.
Dấu hiệu nhiễm trùng đã lan lên thận
- Sốt, ớn lạnh, run.
- Đau lưng hoặc đau hông, ngay dưới bờ sườn.
- Buồn nôn, nôn.
- Mệt lả, người rất khó chịu.
ACOG lưu ý triệu chứng nhiễm trùng tiết niệu dễ bị nhầm với việc đi tiểu nhiều bình thường của thai kỳ. Ngoài ra, mẹ có thể có vi khuẩn trong nước tiểu mà không có triệu chứng gì; vì vậy xét nghiệm nước tiểu khi khám thai rất quan trọng. Các mốc khám có trong bài lịch khám thai các mốc quan trọng.
| Đặc điểm | Tiểu nhiều do thai kỳ | Có thể là viêm đường tiết niệu |
|---|---|---|
| Cảm giác khi tiểu | Không đau, không rát | Buốt, rát, khó chịu |
| Nước tiểu | Trong, vàng nhạt | Đục, mùi nặng, có thể hồng hoặc đỏ |
| Đau đi kèm | Không | Đau bụng dưới, đau lưng, đau hông |
| Toàn thân | Bình thường | Có thể sốt, ớn lạnh, buồn nôn |
Bảng trên chỉ giúp nhận biết dấu hiệu, không dùng để tự chẩn đoán. Nước tiểu sẫm hoặc có mùi đơn độc có thể do uống thiếu nước; khi mang thai có tiểu buốt hoặc triệu chứng mới, mẹ vẫn nên liên hệ bác sĩ trong ngày.
Vì sao không nên chủ quan?
Theo ACOG, phần lớn nhiễm trùng tiết niệu được điều trị dễ dàng nếu phát hiện sớm. Tuy nhiên, nếu không điều trị, kể cả trường hợp không có triệu chứng, nhiễm trùng có thể liên quan tới sinh non và thai chậm phát triển. Viêm thận có thể gây biến chứng nặng cho mẹ như nhiễm khuẩn huyết. Vì vậy mẹ cần được bác sĩ thăm khám, xét nghiệm nước tiểu và điều trị theo chỉ định. Loại thuốc, thời gian dùng do bác sĩ quyết định dựa trên kết quả xét nghiệm và tuổi thai; mẹ cần dùng đủ liệu trình như bác sĩ dặn.
Cách phòng ngừa viêm đường tiết niệu khi mang thai
Theo NHS, mẹ có thể giảm nguy cơ bằng những thói quen sau:
- Uống đủ nước, chủ yếu là nước lọc, để đi tiểu đều trong ngày và nước tiểu có màu vàng nhạt.
- Không nhịn tiểu. Buồn tiểu là đi ngay; mỗi lần đi tiểu không vội, cố gắng tiểu hết.
- Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh để vi khuẩn từ hậu môn không lan tới niệu đạo.
- Giữ vùng kín sạch và khô. Rửa bằng nước sạch, lau khô; thay quần lót cotton hằng ngày, thay khi ẩm.
- Đi tiểu sau khi quan hệ và vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước sạch.
- Hạn chế đồ ngọt, nước ngọt. NHS lưu ý nhiều đường có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
- Khám thai và xét nghiệm nước tiểu đúng lịch, kể cả khi không có triệu chứng.
Mẹ đang mang thai muốn dùng nước ép nam việt quất hoặc sản phẩm “hỗ trợ tiết niệu” cần hỏi bác sĩ trước. NHS lưu ý chưa có bằng chứng các sản phẩm này giúp điều trị khi nhiễm trùng đã xảy ra.
Những điều không nên làm
- Không tự mua thuốc hay dùng lại thuốc cũ còn trong nhà.
- Không tự ngừng thuốc khi vừa đỡ triệu chứng; dùng đủ liệu trình bác sĩ kê.
- Không uống ít nước để đỡ phải đi tiểu.
- Không dùng xà phòng có mùi thơm cho vùng kín, không thụt rửa sâu bên trong âm đạo.
- Không mặc quần quá bó, chất liệu bí hơi trong thời gian dài.
- Không dùng nước lá, bài thuốc dân gian “thanh nhiệt, lợi tiểu” khi chưa hỏi bác sĩ sản.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc mẹ bầu tại nhà, chuyên viên thường để sẵn bình nước gần chỗ mẹ ngồi và nhắc mẹ uống từng ngụm trong ngày. Trước và giữa các buổi massage bầu tại nhà, chuyên viên mời mẹ đi vệ sinh để không phải nhịn tiểu khi nằm lâu. Chuyên viên cũng hỏi mẹ có tiểu buốt, nước tiểu đục hay đau lưng không; nếu có, chuyên viên tạm hoãn buổi chăm sóc và khuyên gia đình đưa mẹ đi khám trong ngày. Chuyên viên không tư vấn thuốc mà nhắc mẹ dùng đúng như bác sĩ đã kê.
Khi nào cần đi khám?
- Có bất kỳ dấu hiệu tiểu buốt, tiểu gấp, nước tiểu đục: ACOG khuyên mẹ bầu liên hệ bác sĩ ngay, không chờ triệu chứng tự hết.
- Nước tiểu có máu: đi khám sớm.
- Sốt từ 38°C, ớn lạnh, đau lưng hoặc đau hông, buồn nôn, nôn: đến bệnh viện ngay vì có thể đã lan lên thận.
- Đã điều trị nhưng triệu chứng không đỡ hoặc nặng hơn: quay lại bác sĩ.
- Đau bụng kèm cơn gò đều đặn, ra máu, ra nước âm đạo: đến bệnh viện ngay. Mẹ đọc thêm bài đau bụng khi mang thai: khi nào bình thường, khi nào nguy hiểm.
- Lơ mơ, lú lẫn, khó thở, sốt cao rét run: gọi cấp cứu 115.
Danh sách dấu hiệu bất thường khác có trong bài 10 dấu hiệu bất thường khi mang thai cần đi khám ngay. Tổng quan cả thai kỳ có trong cẩm nang chăm sóc mẹ bầu theo từng tam cá nguyệt.
Câu hỏi thường gặp
Viêm đường tiết niệu khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Nếu được điều trị sớm, phần lớn trường hợp không gây vấn đề. Nếu không điều trị, nhiễm trùng có thể liên quan tới sinh non, thai chậm phát triển và biến chứng nặng ở mẹ khi lan lên thận.
Bà bầu bị tiểu buốt có tự khỏi không?
Mẹ không nên chờ tự hết. ACOG khuyên mẹ bầu có triệu chứng nhiễm trùng tiết niệu liên hệ bác sĩ ngay để xét nghiệm nước tiểu và được điều trị phù hợp.
Không có triệu chứng có bị viêm đường tiết niệu không?
Có thể. Một số mẹ có vi khuẩn trong nước tiểu mà không thấy gì. Vì vậy xét nghiệm nước tiểu khi khám thai giúp phát hiện và xử trí sớm.
Mẹ bầu nên uống bao nhiêu nước để phòng viêm tiết niệu?
NHS khuyên uống đủ để đi tiểu đều trong ngày và nước tiểu có màu vàng nhạt, không thấy khát. Mẹ có bệnh lý tim, thận cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
