Bà bầu bị chuột rút là tình trạng cơ co cứng đột ngột, hay gặp ở bắp chân, thường về đêm và ở nửa sau thai kỳ. Khi bị, mẹ duỗi thẳng chân, kéo mũi bàn chân về phía người và xoa bóp nhẹ. Giãn cơ trước khi ngủ, uống đủ nước và vận động đều giúp phòng ngừa.
Đang ngủ ngon thì bắp chân bỗng co cứng, đau buốt khiến mẹ choàng tỉnh. Đây là trải nghiệm quen thuộc của rất nhiều mẹ bầu, nhất là từ tháng thứ 4–5 trở đi. Tin tốt là chuột rút thường lành tính và có nhiều cách xử lý ngay tại nhà. Mẹ có thể xem thêm các chủ đề khác trong chuyên mục Mang thai.
Vì sao bà bầu bị chuột rút?
Chuột rút là cơn co thắt không tự chủ của một nhóm cơ, kéo dài vài giây tới vài phút. NHS liệt kê mang thai, nhất là giai đoạn sau, là một trong những nguyên nhân thường gặp của chuột rút chân. Đến nay, cơ chế chính xác vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Các yếu tố thường được nhắc đến gồm:
- Sức nặng tăng thêm: cơ bắp chân phải làm việc nhiều hơn để nâng đỡ cơ thể.
- Tuần hoàn chân chậm hơn: tử cung lớn chèn ép mạch máu vùng chậu, máu về tim chậm hơn.
- Cơ mỏi: đứng hoặc đi lại nhiều trong ngày, tối về cơ dễ co rút.
- Thiếu nước: uống ít nước, nhất là ngày nắng nóng.
- Tư thế ngủ: bàn chân duỗi thẳng, mũi chân chúc xuống trong thời gian dài.
- Chế độ ăn: một số nghiên cứu nhắc tới vai trò của khoáng chất như canxi, nhưng bằng chứng chưa thống nhất.
Vì sao chuột rút khi mang thai hay xảy ra về đêm?
Ban đêm cơ thể nằm yên lâu, bàn chân thường ở tư thế mũi chân duỗi xuống, khiến cơ bắp chân bị co ngắn. Cộng thêm cơ đã mỏi sau một ngày dài, cơn chuột rút dễ xuất hiện khi mẹ trở mình hoặc duỗi chân.
Cách xử lý khi bà bầu bị chuột rút
Khi cơn chuột rút xảy ra, mẹ hít thở chậm và làm lần lượt các bước sau:
- Duỗi thẳng chân bị chuột rút. Không cố co chân lại vì sẽ đau hơn.
- Kéo mũi bàn chân về phía người. Mẹ có thể dùng tay hoặc nhờ người nhà đỡ bàn chân, kéo nhẹ nhàng, giữ vài giây rồi thả.
- Xoa bóp bắp chân. Xoa dọc bắp chân với lực vừa phải tới khi cơ mềm ra.
- Đứng dậy nếu được. NHS gợi ý đứng lên và dồn trọng lượng lên chân bị chuột rút. Mẹ bầu nên vịn vào thành giường hoặc nhờ người đỡ để tránh té ngã.
- Chườm ấm hoặc tắm nước ấm sau cơn chuột rút để cơ thả lỏng.
- Đi lại nhẹ vài bước rồi mới nằm lại, có thể kê chân hơi cao.
Sau cơn chuột rút, bắp chân có thể ê ẩm vài giờ. Nếu cần thuốc giảm đau, mẹ chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Cách phòng chuột rút khi mang thai
Không có cách nào ngăn chuột rút hoàn toàn, nhưng những thói quen dưới đây được NHS và Mayo Clinic gợi ý:
- Giãn cơ bắp chân mỗi ngày. Đứng cách tường khoảng một sải tay, hai tay chống tường, bước một chân ra sau, giữ gót chạm sàn, giữ khoảng 30 giây rồi đổi chân. Làm vài lần trong ngày, nhất là trước khi ngủ.
- Xoay cổ chân, gập duỗi bàn chân khi ngồi lâu hoặc trước khi đứng dậy.
- Vận động nhẹ hằng ngày như đi bộ, bơi. Mẹ nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập mới.
- Uống đủ nước. Nước tiểu trong hoặc vàng nhạt là dấu hiệu mẹ uống đủ.
- Đi giày dép đế thấp, êm, vừa chân.
- Ăn uống đa dạng, đủ sữa và chế phẩm sữa, rau xanh, các loại đậu. Mẹ xem thêm bà bầu nên ăn gì theo 3 giai đoạn thai kỳ.
- Giữ chăn không bó chặt bàn chân khi ngủ, để bàn chân không bị ép duỗi xuống.
- Thư giãn cơ trước khi ngủ. Xoa bóp nhẹ bắp chân hoặc tắm nước ấm. Massage bầu đúng cách cũng giúp chân dễ chịu hơn.
Về canxi, magie hay các vi chất khác, mẹ chỉ bổ sung theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự mua viên uống theo lời truyền miệng, vì dùng thừa cũng có thể gây hại.
Những điều không nên làm khi bị chuột rút
- Không đột ngột bật dậy và đi nhanh khi chân còn co cứng, dễ té ngã.
- Không đấm, bóp mạnh vào bắp chân; xoa bóp với lực vừa phải là đủ.
- Không tự uống thuốc giãn cơ, thuốc bổ khi chưa hỏi bác sĩ.
- Không xoa bóp chân đang sưng, đỏ, nóng một bên, vì có thể là cục máu đông.
- Không nhịn uống nước buổi tối chỉ vì ngại đi tiểu đêm; mẹ có thể uống nhiều hơn vào ban ngày.
- Không đứng hoặc ngồi bất động nhiều giờ liền.
Chuột rút hay dấu hiệu khác?
Chuột rút thường đến nhanh, đi nhanh, cơ mềm lại sau vài phút. Mẹ cần phân biệt với những tình trạng sau:
| Biểu hiện | Có thể là | Nên làm |
|---|---|---|
| Bắp chân co cứng vài giây đến vài phút, rồi hết | Chuột rút thông thường | Xử lý tại nhà như hướng dẫn |
| Một bên chân sưng, đỏ, nóng, đau liên tục, không hết khi duỗi cơ | Cần loại trừ cục máu đông | Đi khám ngay trong ngày |
| Hai chân phù, ấn lõm, nặng về chiều | Phù chân khi mang thai | Theo dõi, xem bài phù chân khi mang thai |
| Bứt rứt, muốn cử động chân liên tục khi nằm nghỉ | Hội chứng chân không yên | Hỏi bác sĩ ở lần khám tới |
| Đau co thắt ở bụng, không phải ở chân | Cơn gò tử cung hoặc nguyên nhân khác | Đi khám, nhất là khi đau đều hoặc trước tuần 37 |
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường hướng dẫn cả mẹ và người nhà cách kéo mũi bàn chân để xử lý cơn chuột rút ban đêm, vì lúc đó mẹ khó tự làm. Chuyên viên cũng nhắc mẹ để sẵn một chai nước ở đầu giường và tập giãn bắp chân vài phút trước khi ngủ. Trước khi xoa bóp chân, chuyên viên luôn nhìn và so sánh hai chân. Nếu thấy một bên sưng, đỏ hoặc mẹ kêu đau liên tục, chuyên viên không massage mà khuyên gia đình đưa mẹ đi khám.
Khi nào cần đi khám?
Mẹ nên hẹn khám sớm với bác sĩ nếu:
- Cơn chuột rút kéo dài trên 10 phút.
- Chuột rút xảy ra nhiều lần, làm mẹ mất ngủ thường xuyên.
- Chuột rút kèm tê bì hoặc sưng chân.
- Chân yếu đi, khó cử động sau cơn chuột rút.
Đi khám ngay trong ngày nếu một bên chân sưng, đỏ, nóng và đau. Theo CDC, đây là dấu hiệu cảnh báo có thể gặp bất cứ lúc nào trong thai kỳ và tới 6 tuần sau sinh. Gọi 115 nếu mẹ khó thở đột ngột, đau ngực hoặc ho ra máu.
Để nắm tổng quan các thay đổi trong thai kỳ, mẹ xem thêm cẩm nang chăm sóc mẹ bầu theo từng tam cá nguyệt. Gia đình cần người hỗ trợ thư giãn, xoa bóp chân an toàn có thể tham khảo dịch vụ massage bầu tại nhà của Từ Tâm Care.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu bị chuột rút có ảnh hưởng tới thai nhi không?
Chuột rút chân thông thường không ảnh hưởng tới thai. Điều quan trọng là mẹ phân biệt được với cục máu đông ở chân hoặc cơn gò tử cung để đi khám kịp thời.
Bà bầu bị chuột rút có phải do thiếu canxi?
Thiếu canxi chỉ là một trong những giả thuyết, bằng chứng chưa thống nhất. Mẹ nên ăn đa dạng và chỉ bổ sung canxi theo chỉ định của bác sĩ.
Chuột rút khi mang thai về đêm thì nên làm gì?
Mẹ duỗi thẳng chân, kéo mũi bàn chân về phía người, xoa bóp bắp chân tới khi cơ mềm ra. Giãn cơ bắp chân trước khi ngủ giúp giảm số cơn chuột rút về đêm.
Chuột rút có hết sau khi sinh không?
Ở phần lớn mẹ, chuột rút liên quan thai kỳ giảm dần sau sinh. Nếu sau sinh vẫn bị thường xuyên, mẹ nên đi khám để tìm nguyên nhân khác.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
