Phù chân khi mang thai thường là bình thường nếu phù nhẹ ở mắt cá, nặng hơn về chiều và giảm khi gác chân. Phù đột ngột, tăng nhanh ở mặt, tay, chân, kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau dưới sườn có thể là dấu hiệu tiền sản giật, cần đến viện ngay.
Cuối ngày, nhiều mẹ thấy dép chật hơn, ngón chân căng, ấn vào da thấy lõm. Phần lớn đây là thay đổi bình thường của thai kỳ. Tuy vậy, mẹ và người nhà cần biết rõ ranh giới giữa phù sinh lý và phù cảnh báo bệnh lý. Mẹ có thể đọc thêm các bài khác trong chuyên mục Mang thai.
Vì sao bà bầu bị phù chân?
Khi mang thai, cơ thể mẹ giữ lại nhiều nước hơn bình thường. Lượng nước này thường dồn xuống phần thấp nhất của cơ thể là bàn chân và mắt cá, nhất là khi mẹ đứng hoặc ngồi lâu. Các yếu tố làm phù rõ hơn gồm:
- Tử cung lớn chèn ép các tĩnh mạch vùng chậu, máu từ chân về tim chậm hơn.
- Đứng, ngồi một chỗ lâu, ít vận động.
- Thời tiết nóng, cuối ngày, những tháng cuối thai kỳ.
- Giày dép, tất, quần áo bó chặt ở cổ chân, bắp chân.
Phù sinh lý thường trông thế nào?
- Phù cả hai chân, mức độ gần giống nhau.
- Nặng hơn về chiều tối, giảm sau một đêm ngủ hoặc khi gác chân cao.
- Tăng từ từ, không đột ngột.
- Mẹ vẫn khoẻ, không đau đầu, không nhìn mờ.
Phù chân khi mang thai: dấu hiệu tiền sản giật cần đi khám ngay
Tiền sản giật là tình trạng tăng huyết áp kèm ảnh hưởng tới các cơ quan như thận, gan, não. Theo NHS, bệnh hay xuất hiện từ tuần 20 của thai kỳ, nhưng có thể gặp bất cứ lúc nào, kể cả vài ngày đến vài tuần sau sinh. Giai đoạn đầu thường không có triệu chứng mẹ tự nhận ra, nên việc đo huyết áp và xét nghiệm nước tiểu mỗi lần khám thai rất quan trọng.
Đến viện ngay nếu phù kèm một trong các dấu hiệu sau
- Phù xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh ở mặt, quanh mắt, bàn tay, bàn chân.
- Đau đầu dữ dội, không đỡ khi nghỉ ngơi.
- Nhìn mờ, thấy chớp sáng, đốm sáng.
- Đau dưới bờ sườn, nhất là bên phải, hoặc đau vùng trên rốn.
- Ợ nóng không đỡ, buồn nôn hoặc nôn ở nửa sau thai kỳ.
- Cảm thấy rất mệt, không khoẻ một cách khác thường.
- Khó thở, nhất là khi nằm.
Nếu nhà có máy đo huyết áp, mẹ có thể đo khi nghỉ ngơi. Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên cần báo bác sĩ ngay trong ngày. Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), huyết áp từ 160/110 mmHg trở lên là dấu hiệu nặng, cần đi cấp cứu. Đo huyết áp tại nhà chỉ hỗ trợ theo dõi, không thay thế khám thai.
Phù một bên chân: cảnh giác cục máu đông
Nếu chỉ một bên chân sưng, kèm đỏ, nóng, đau ở bắp chân hoặc đùi, mẹ cần đi khám ngay. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) xếp đây vào nhóm dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp trong thai kỳ và tới 6 tuần sau sinh. Mẹ tuyệt đối không xoa bóp chân trong trường hợp này.
Cách giảm phù chân an toàn tại nhà
Với phù sinh lý, mẹ có thể áp dụng các cách sau, theo gợi ý của NHS:
- Tránh đứng lâu. Nếu công việc phải đứng nhiều, mẹ xen kẽ ngồi nghỉ, nhón gót, đi lại vài bước.
- Gác chân cao khi nghỉ. Kê gối dưới bắp chân để chân cao hơn hông một chút, vài lần trong ngày.
- Vận động bàn chân. Gập duỗi bàn chân lên xuống, xoay cổ chân theo vòng tròn nhiều lần trong ngày.
- Đi bộ nhẹ nhàng mỗi ngày. Cơ bắp chân co bóp giúp đẩy máu về tim.
- Mang giày dép rộng, êm. Tránh quai dép bó chặt, tất có chun siết cổ chân.
- Nằm nghiêng khi nghỉ. Tư thế nằm nghiêng giúp giảm chèn ép mạch máu lớn ở bụng.
- Uống đủ nước. Không nhịn uống nước vì sợ phù; mẹ bầu vẫn cần đủ nước mỗi ngày.
- Ăn uống cân bằng, hạn chế đồ ăn quá mặn, đồ chế biến sẵn.
Tất áp lực hay các loại vớ y khoa chỉ nên dùng khi bác sĩ hướng dẫn cụ thể. Massage nhẹ chân theo hướng từ dưới lên giúp mẹ dễ chịu; mẹ đọc thêm massage bầu có an toàn không để biết khi nào nên tránh.
Những điều không nên làm khi bị phù chân
- Không tự uống thuốc lợi tiểu, trà lợi tiểu hay bài thuốc dân gian “giảm phù”.
- Không nhịn ăn muối hoàn toàn khi chưa có chỉ định; chỉ cần tránh ăn quá mặn.
- Không ngồi bắt chéo chân trong thời gian dài.
- Không massage, day ấn mạnh khi chân sưng một bên, đỏ, nóng, đau.
- Không chủ quan bỏ qua phù ở mặt và tay, nhất là khi kèm đau đầu.
- Không bỏ lịch khám thai vì thấy mình vẫn khoẻ; tiền sản giật giai đoạn đầu thường không có triệu chứng.
Phân biệt nhanh các kiểu phù
| Đặc điểm | Thường là bình thường | Cần đi khám ngay |
|---|---|---|
| Vị trí | Bàn chân, mắt cá hai bên | Mặt, quanh mắt, bàn tay; hoặc chỉ một bên chân |
| Tốc độ | Tăng từ từ qua nhiều tuần | Xuất hiện đột ngột, tăng nhanh trong vài ngày |
| Thay đổi trong ngày | Giảm sau khi ngủ, gác chân | Không giảm khi nghỉ |
| Triệu chứng đi kèm | Không có | Đau đầu, nhìn mờ, đau dưới sườn, nôn, khó thở; chân đỏ, nóng, đau |
Mẹ có thể xem đầy đủ hơn trong bài 10 dấu hiệu bất thường khi mang thai cần đi khám ngay. Nếu chân vừa phù vừa hay co rút về đêm, bài bà bầu bị chuột rút sẽ giúp mẹ phân biệt.
Kinh nghiệm từ chuyên viên Từ Tâm Care
Khi chăm sóc tại nhà, chuyên viên thường nhìn và so sánh hai chân, hai bàn tay, khuôn mặt của mẹ trước mỗi buổi, rồi hỏi mẹ có đau đầu, nhìn mờ hay đau vùng dưới sườn không. Chuyên viên khuyến khích gia đình ghi lại huyết áp nếu bác sĩ có dặn đo tại nhà và mang theo khi đi khám. Với phù nhẹ hai chân, chuyên viên hướng dẫn mẹ bài tập xoay cổ chân và cách kê gối gác chân. Nếu phát hiện phù tăng nhanh hoặc phù một bên, chuyên viên dừng massage và khuyên đi khám ngay.
Khi nào cần đi khám?
- Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay: co giật, khó thở, đau ngực, ngất; huyết áp từ 160/110 mmHg trở lên; đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ.
- Đến cơ sở sản khoa ngay trong ngày: phù đột ngột ở mặt, tay, chân; đau dưới sườn; nôn ở nửa sau thai kỳ; huyết áp từ 140/90 mmHg; một bên chân sưng, đỏ, đau.
- Hẹn khám sớm: phù không giảm sau khi nghỉ ngơi, gác chân vài ngày; phù làm mẹ khó đi lại.
Sau sinh, nếu mẹ có các dấu hiệu tiền sản giật kể trên, cũng cần đi khám ngay. Xem thêm tổng quan trong cẩm nang chăm sóc mẹ bầu theo từng tam cá nguyệt. Với phù sinh lý, gia đình có thể tham khảo dịch vụ massage cho mẹ bầu tại nhà để mẹ thư giãn chân an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu bị phù chân từ tháng mấy?
Phù chân sinh lý thường rõ hơn ở những tháng cuối thai kỳ, nhất là về chiều và khi thời tiết nóng. Phù xuất hiện sớm, đột ngột hoặc kèm triệu chứng khác thì mẹ nên đi khám.
Bà bầu bị phù có nên uống ít nước không?
Không nên. Mẹ vẫn cần uống đủ nước mỗi ngày. Giảm phù nên bằng nghỉ ngơi, gác chân, vận động nhẹ và hạn chế ăn quá mặn.
Phù chân có phải là tiền sản giật không?
Phần lớn phù chân khi mang thai là bình thường. Phù chỉ đáng lo khi xuất hiện đột ngột, tăng nhanh ở mặt, tay hoặc kèm đau đầu, nhìn mờ, đau dưới sườn; khi đó mẹ cần đến viện ngay.
Phù chân sau sinh bao lâu thì hết?
Phù thường giảm dần trong những ngày đầu sau sinh. Nếu phù tăng lên, phù một bên chân hoặc kèm đau đầu, nhìn mờ, mẹ cần đi khám ngay.
Tài liệu tham khảo
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất. Xem chính sách biên tập của Từ Tâm Care.
Cần người hỗ trợ tại Buôn Ma Thuột? Gọi/Zalo 0877 664 427 hoặc để lại thông tin để được tư vấn miễn phí.
